Karar Özeti
Çekin kanunda öngörülen hak düşürücü ibraz süreleri içinde bankaya sunulması zorunlu olup, bu süreye titizlikle uyulmaması halinde belge kambiyo senedi (çek) niteliğini kaybederek yalnızca adi bir borç ikrarı/yazılı delil başlangıcı haline gelir.
Karar Detayı
"6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 796. maddesi uyarınca; bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup kamu düzenindendir. Süresi içinde muhatap bankaya ibraz edilmeyen ve 'karşılıksızdır' şerhi düşülmeyen belge, TTK m. 780 ve devamı maddeleri anlamında kambiyo senedi vasfını kaybeder. Belgenin kambiyo niteliğinin kaybolması, alacaklının İcra ve İflas Kanunu'nun 167. maddesi uyarınca 'Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu' ile takip yapma hakkını ortadan kaldırır. İcra müdürünün bu niteliği resen gözetmesi gerekir."
Özgün Analiz
Olay Özeti: Alacaklı, elindeki çekin üzerinde yazan düzenleme tarihinden (vadesinden) itibaren 10 günlük yasal süreyi geçirmiş (örneğin 15. günde) ve bankaya giderek arkasını yazdırmak istemiştir. Banka süresinden sonra ibraz edildiği şerhini düşmüştür. Alacaklı, buna rağmen icra dairesine giderek borçlu aleyhine "Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu" (Örnek No: 10) ile icra takibi başlatmıştır. Borçlu, yasal süresi içinde İcra Mahkemesine başvurarak çekin süresinde ibraz edilmediğini, bu nedenle kambiyo vasfı taşımayan bir belgeyle bu takip yolunun seçilemeyeceğini ileri sürerek takibin iptalini talep etmiştir.
Hukuki İlke: Şekil ve Süre Sıkılığı: Ticaret hukuku güven ve sürat üzerine kuruludur. Çek, bir kredi aracı değil, nakit gibi kullanılan bir ödeme aracıdır. Bu yüzden kanun koyucu, çek sahibine borçlunun hesabındaki parayı bloke etmesi veya arkasını yazdırması için çok sıkı (10 gün veya 1 ay) bir ibraz süresi tanımıştır. Kambiyo Niteliğinin Dönüşümü: İbraz süresi kaçtığı anda o kağıt artık hukuk dünyasında "çek" değildir. Alacaklının elinde sadece borçlunun borcu olduğunu gösteren adi yazılı bir imza (adi senet) kalır. Bu belgeyle doğrudan haciz ve iflas baskısı yaratan özel icra yollarına başvurulamaz.
Uygulama Sonucu: Yargıtay, süresinden sonra bankaya ibraz edilen çeklerin kambiyo senedi hükmünde olmadığını net olarak kabul etmiştir. İcra mahkemesinin, borçlunun şikayeti üzerine İİK m. 170/a-2 uyarınca işin esasına hiç girmeden doğrudan "takibin iptaline" karar vermesi gerektiğine hükmetmiştir. Alacaklının haksız yere başlattığı bu özel takip iptal edilir ve borçlu üzerindeki haciz tehdidi kalkar.
Dava Strateji Notu: Bu karar metni (12. HD ve 19. HD, çek ibraz süresine titiz uyulması, sürenin geçmesi durumunda kambiyo niteliğinin kaybolacağı...) dilekce stratejisinde dogrudan alinmak yerine olay bazli ozgun argumana donusturulmelidir.