Türkiye'de uyuşturucu davalarının önemli kısmı esrar (Hint keneviri / kannabis sativa) üzerine kuruludur. Esrarın kendine özgü hukuki rejimi ve içtihat çizgileri vardır.
Hukuki Rejim
- 2313 sayılı Kanun: Hint keneviri ekimi ruhsata bağlıdır; ruhsatsız ekim suçtur.
- TCK m.188: Esrar imal/ticareti uyuşturucu suçu olarak değerlendirilir.
- TCK m.191: Esrarın kullanmak için bulundurulması.
- TCK m.188/4: Esrar, "eroin, kokain, morfin" gibi maddelerle birlikte sayılmaz; bu nedenle yarı oranında artırım uygulanmaz (önemli bir savunma noktası).
Ekim — İmal — Bulundurma Ayrımı
Ekim ve yetiştirme fiili 2313 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilirken; ekilen bitkilerin işlenmesi (kurutma, eleme, sıkma) imal sayılır ve TCK m.188 kapsamına girer. Kişisel kullanım için sınırlı sayıda bitki yetiştirilmesinin ise miktar ve niyete göre m.191 sınırında değerlendirildiği örnekler mevcuttur.
Miktar — Kişisel Kullanım Sınırı
Yargıtay 10. CD ve 20. CD, esrarın kişisel kullanım sınırını belirlerken günlük kullanım dozu, bağımlılık raporu, maddenin paketleme şekli ve sanığın profilini birlikte değerlendirir. Çok düşük miktarlar (gram seviyesi) dahi birlikte ele geçen terazi/poşet/iletişim kayıtlarıyla "satış" şeklinde nitelendirilebilir.
Yargıtay 10. CD — İlke
10. CD, esrar dosyalarında "net madde miktarı + saflık + kullanım profili" üçlüsünün birlikte değerlendirilmesini, salt brüt esrar ağırlığından hareket edilemeyeceğini, ele geçirme şekli ve mekânın (özel araç içi vs. ev) niyeti farklı yansıttığını istikrarlı şekilde belirtir.
Sentetik vs Doğal — Kritik Ayrım
Doğal esrar ile sentetik kannabinoidler (bonzai, JWH-018 vb.) hukuken aynı kategoride sayılmaz. Sentetik kannabinoidler TCK m.188/4 kapsamında "ceza yarı oranında artırılır" hükmüne tabidir; bu nedenle kriminal raporda maddenin doğal mı sentetik mi olduğunun açık yazılması savunma açısından kritiktir.
Pratik Tavsiyeler
- Numunenin laboratuvar analizinde "THC oranı" ve "madde tipi" ayrı incelenmeli.
- Bitki / kuru ot / yağ / reçine ayrımı net yapılmalı; ağırlık dönüşümü doğru hesaplanmalı.
- Sanığın bağımlılık ve günlük kullanım miktarı bilirkişi raporu ile belgelenmeli.
Esrar dosyalarında nüanslar büyük ceza farkı doğurur. Uyuşturucu suçları avukatı ile dosya başında strateji belirlenmelidir.