Uyuşturucu yargılamasının teknik kalbinde miktar tespiti yatar. Ele geçen maddenin brüt ağırlığı, ambalaj ağırlığı düşüldükten sonraki net ağırlığı ve kriminal/adli kimya raporu ile belirlenen etken (saf) madde miktarı ayrı ayrı değerlendirilir.
Brüt — Net — Etken Madde Ayrımı
- Brüt ağırlık: Ambalajıyla birlikte ölçülen ağırlık. Tek başına suç vasfını belirlemekte yetersizdir.
- Net ağırlık: Ambalaj çıkarıldıktan sonraki ağırlık.
- Etken madde miktarı (saflık): Eroinde diasetilmorfin, kokainde kokain hidroklorür, esrarda THC oranı; saflık % cinsinden ifade edilir. Kriminal rapor ile tespit edilir.
Cezanın Belirlenmesinde Miktarın Rolü
TCK m.188 alt sınırı yüksek bir suçtur; temel ceza takdirinde miktar belirleyicidir. Hâkim, TCK m.61 uyarınca cezayı belirlerken "suçun işleniş biçimi, suç konusu eşyanın önem ve değeri, meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığı" kıstaslarını gözetir; uyuşturucu suçlarında bu kıstaslar büyük ölçüde miktar ve etken madde miktarına bağlıdır.
Yargıtay 10. CD ve CGK İlkesi
Yargıtay 10. CD ve Ceza Genel Kurulu, "net miktar ve saflık derecesi" birlikte değerlendirilmeden ceza takdir edilemeyeceğini, kriminal raporun yetersizliği halinde ek rapor alınması gerektiğini, yüksek saflıklı az miktardaki maddeyle düşük saflıklı yüksek miktarın aynı cezaya tabi tutulamayacağını istikrarlı biçimde belirtir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Toplam Etken Madde — "Eşik" Yaklaşımı
Yargıtay içtihadında yerleşmiş bazı yön gösterici eşikler vardır: çok yüksek miktardaki saf eroin/kokain için cezada üst sınıra yaklaşma, düşük miktardaki esrar için alt sınıra yakın takdir gibi. Ancak bu eşikler kural değil hâkim takdirini yönlendiren ölçütlerdir; somut olayda örgüt, çocuk, sınır geçişi gibi koşullar takdirin tersine işleyebilir.
Savunma Açısından Kritik Noktalar
- Kriminal raporun akredite laboratuvardan geldiğinin teyidi.
- Numunenin delil zinciri (mühürleme, taşıma, açma) tutanaklarının kontrolü.
- Etken madde oranının ölçümünde ölçüm hata payının değerlendirilmesi.
- Brüt-net dönüşümünde ambalaj ağırlığının doğru düşülüp düşülmediği.
- Birden fazla parti maddenin birleşik mi yoksa ayrı dosya mı sayılacağı.
Eksik veya çelişkili miktar tespiti, ceza belirlemesini doğrudan etkilediği için uyuşturucu suçları avukatı dosya başında bilirkişi/ek rapor talebinde bulunmalıdır.