2872 sayılı Çevre Kanunu m.28, "çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar" hükmüyle objektif (kusursuz) sorumluluk rejimi getirir.
Sorumluluğun Niteliği
- Kusur şartı aranmaz.
- Faaliyet ile zarar arasında nedensellik bağı yeterlidir.
- Zorunlu sigorta yükümlülüğü (çevre sigortası).
- Birden fazla kirletici varsa müteselsil sorumluluk.
Tazmini Talep Edebilecek Kişiler
- Doğrudan zarar gören kişi.
- Çevreyi koruma derneği, vakıf, sivil toplum kuruluşu.
- Belediye (kamu malı zararı).
- Su ürünleri kooperatifleri (deniz/göl kirliliği).
Tazmin Edilebilir Zararlar
- Tarımsal ürün zararı.
- Su kaynakları kirlenmesi (içme suyu, sulama).
- Hayvancılık zararı.
- Toprak kontaminasyonu (taşınmaz değer kaybı).
- Sağlık zararı (kişisel).
- Manevi zarar.
- Çevreyi onarma giderleri.
Yargıtay 4. HD ve HGK — Yerleşik Yaklaşım
4. HD ve HGK, çevre kirliliği tazminatlarında "objektif sorumluluk" rejimini katı uygular; "izin almıştım" savunması, izin koşullarına uyulmamış veya izin sınırının dışına çıkılmış ise sorumluluğu kaldırmaz. Bilirkişi raporlarıyla zarar somutlaştırılır.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Pratik Adımlar
- Olay tespiti — Çevre Bakanlığı/Belediye tutanağı.
- Bilirkişi raporu (toprak/su analizi).
- Zararın belgelenmesi (foto, video, sertifika).
- Karşı taraf ile görüşme/uzlaşma.
- Tazminat davası (5 yıl zamanaşımı, TBK m.72).
Cezai Boyut
Çevre kirliliği yanı sıra TCK m.181-184 çevreye karşı suçlar uygulanabilir; idari para cezaları ise yüksek tutarlara ulaşır.
Çevre kirliliği dosyaları teknik bilirkişi gerektirir. Çevre ve tazminat hukuku avukatı önerilir.