Kanunilik ilkesi, ceza hukukunun en temel güvencelerinden biridir. "Nullum crimen sine lege" (kanunsuz suç olmaz). Anayasa m.38 ve TCK m.2'de düzenlenir.
İlkenin Kapsamı
- Kanunsuz suç olmaz
- Kanunsuz ceza olmaz
- Geriye yürüme yasağı
- Kıyas yasağı (suç tipinin genişletilmesi yasak)
- Belirginlik ilkesi (suç tarifinin açık olması)
Lehe Kanunun Uygulanması (TCK m.7)
Suçun işlendiği zamandaki kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklıysa fail lehine olan uygulanır. Bu, geriye yürüme yasağının istisnası gibi görünür ama aslında lehe kanunun tatbiki kuralıdır.
Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı
AYM, belirginlik ilkesinin "ortalama bir vatandaşın davranışının suç oluşturup oluşturmayacağını öngörebilir nitelikte olması"nı aradığını, çok genel/muğlak ifadelerin kanunilik ilkesine aykırı olduğunu vurgulamaktadır.
Yargıtay CGK
CGK, kıyas yasağının ceza hukukunda mutlak olduğunu, fakat "yorumlama"nın mümkün olduğunu (suçun mantıki sınırları içinde) benimsemektedir. Yorum ile kıyas farklıdır.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
İdari Yaptırımlar
Kanunilik ilkesi idari para cezalarına da uygulanır (Kabahatler Kanunu).
Ceza müdafii önerilir.