Yatırım Danışmanı Dolandırdı

İlk 24 saatte yapılması gerekenler

Bir "yatırım danışmanı" aracılığıyla zarara uğradıysanız, iki iş aynı anda yürütülür: paranın izinin sürülmesi ve danışmanın yetkili olup olmadığının tespiti. İkincisi, dosyanın hangi hükümlere dayanacağını belirlediği için ertelenemez.

• Danışmanın kimliğine ilişkin her veriyi kaydedin. Ad, unvan, çalıştığını söylediği kurum, telefon numarası, sosyal medya hesapları, varsa kartvizit ve imzalı belgeler.
• Yetki iddiasını belgeleyin. Kendisini hangi kurumun çalışanı veya temsilcisi olarak tanıttığı, "lisanslıyım" türü beyanları ve gösterdiği belgeler ayrı ayrı saklanmalıdır; bu beyanlar aşağıda açıklanan nitelikli hâller bakımından belirleyicidir.
• Yazışmaların tamamını dışa aktarın. Kâr vaatleri, gösterilen portföy ekranları, "rapor" olarak sunulan belgeler ve çekim talebinize verilen cevaplar.
• Paranın gittiği yeri belirleyin. Ödeme danışmanın kendi hesabına mı, bir şirket hesabına mı, yoksa bir platforma mı yapıldı? Bu ayrım iade yolunu değiştirir.
• Bankaya yazılı başvuru yapın. Alıcı hesabın bankası ayrıca bilgilendirilmelidir.
• Savcılığa şikâyette bulunun ve Kurul'a bildirim yapın. İkisi birbirinin yerine geçmez.

Danışmanın yetkili olup olmadığı nasıl anlam taşır?

Yatırım danışmanlığı serbestçe yapılabilen bir iş değildir. SPK m.37/1-d uyarınca yatırım danışmanlığı bir yatırım hizmetidir. SPK m.39/1 uyarınca ise bu hizmetlerin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilebilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur ve yatırım hizmetleri ancak yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebilir.

Buradan iki ayrı sonuç doğar:

Danışman yetkisizse faaliyetin kendisi suçtur. SPK m.109/2 uyarınca sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin günden onbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Bu, ayrıca dolandırıcılık suçu oluşup oluşmadığından bağımsız bir suçtur.

Danışman yetkili bir kuruluşun personeliyse değerlendirme farklıdır. Bu hâlde zararın kaynağı izinsiz faaliyet değil, verilen hizmetin niteliği ve sözleşmeye uygunluk olur. Burada önemli bir sınır vardır: Yatırımcı Tazmin Merkezi bu zararı karşılamaz; SPK m.84/2 uyarınca yatırımcıların yatırım danışmanlığı veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararları tazmin kapsamında değildir. YTM yalnızca kurumun müşteri adına sakladığı veya yönettiği nakit ya da sermaye piyasası araçlarını iade edememesi hâlinde devreye girer (SPK m.84/1).

Hangi suçlar oluşur?

Hileli davranışla aldatma ve zarara yol açma hâlinde dolandırıcılık suçu gündeme gelir. "Danışman" dosyalarında nitelikli hâller tipik olarak şu bentlerden doğar:

• TCK m.158/1-i — serbest meslek sahibi kişilerin, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle. Kendisini uzman, portföy yöneticisi ya da danışman olarak tanıtan kişiler bakımından tartışılan temel bent budur.
• TCK m.158/1-l — kişinin kendisini banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle. "X bankasının yatırım biriminde çalışıyorum" türü beyanlar doğrudan bu bende girer.
• TCK m.158/1-f — bilişim sistemlerinin ya da banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması; iletişim ve para transferi nedeniyle kural olarak uygulanır.

Ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır. Ancak (f) ve (l) bentlerinin de bulunduğu hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Ayrıca TCK m.158/3 uyarınca suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır; "danışman" yanında bir "müdür" ve bir "muhasebe" rolünün bulunduğu yapılarda bu artırım gündeme gelir.

Savcılığa şikâyet neden başına yetmez?

SPK m.115/1 uyarınca Sermaye Piyasası Kanunu'nda tanımlanan suçlardan dolayı soruşturma yapılması, Kurul tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır ve bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir. İzinsiz yatırım danışmanlığı bu Kanunda tanımlı bir suç olduğundan, Kurul'un başvurusu olmadan bu suç bakımından soruşturma yürütülemez.

Dolandırıcılık ise bu Kanunda tanımlı olmadığı için şikâyet üzerine doğrudan soruşturulur. Doğru yöntem iki başvurunun paralel yürütülmesidir. Kamu davası açılırsa iddianamenin bir örneği Kurul'a tebliğ edilir ve Kurul katılan sıfatını kazanır (SPK m.115/2).

Paranın iadesi için hangi yollar var?

Üç yol birlikte işletilir. Bankaya yapılan başvuruyla hâlâ bloke edilebilir bakiye varsa buna ulaşılması; ceza dosyası üzerinden el koyma ve iade; ve Kurul'un dava yetkisi. SPK m.99/1 uyarınca Kurul, izinsiz faaliyetin doğurduğu sonuçların iptali ve nakdin hak sahiplerine iadesi için dava açmaya yetkilidir; bu yetki tespit tarihinden itibaren bir yıl, her hâlde vukuu tarihinden itibaren beş yıl ile sınırlıdır.

Ayrıca haksız fiil hükümlerine dayanarak doğrudan tazminat davası açılabilir. Davanın kime karşı açılacağı, paranın danışmanın kendi hesabına mı yoksa bir yapıya mı aktarıldığına göre belirlenir.

Yeni ödeme talepleri

Zararın büyük bölümü çoğu zaman ilk ödemeden sonra gelen taleplerden doğar: "kârınız hesapta, vergisi yatırılmalı", "pozisyonu kurtarmak için teminat gerekiyor", "hesap donduruldu, açmak için komisyon lazım". Bu taleplerin hiçbirinin ödenmesi paranın çekilmesini sağlamaz ve ikinci dalgada yapılan ödemeler genellikle farklı hesaplara yönlendirildiği için takip daha da güçleşir.

Ayrıca "paranızı kurtarabiliriz" diyerek peşin ücret isteyen üçüncü kişilere karşı dikkatli olunmalıdır; zarara uğramış kişilerin ikinci kez hedef alındığı dosyalar bulunmaktadır.

Sürece nasıl destek veriyoruz?

Çalışmayı danışmanın yetki durumunun tespiti ve ödeme zincirinin belgelenmesiyle başlatıyoruz; dosyanın hangi hükümlere dayanacağı bu iki tespite göre belirlenir. Savcılığa yapılacak şikâyetin kimlik, beyan ve transfer verileriyle somutlaştırılması, Kurul'a yapılacak bildirimin muhakeme şartı bakımından eş zamanlı hazırlanması ve iade yollarının süre kaybı olmadan işletilmesi kapsam içindedir. Sonuç her dosyanın delil durumuna bağlıdır.

Mağdur için öncelik sırası

1. Danışmanın kimlik ve yetki iddiasına ilişkin verilerin kaydedilmesi.
2. Yazışmaların, portföy ekranlarının ve "rapor" belgelerinin dışa aktarılması.
3. Paranın gittiği hesabın (kişi, şirket veya platform) belirlenmesi.
4. Alıcı hesabın bankasına ve kendi bankanıza yazılı başvuru.
5. Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet.
6. Sermaye Piyasası Kurulu'na izinsiz faaliyet bildirimi.
7. Yeni ödeme taleplerinin reddedilmesi.

İlgili kanun maddeleri

• TCK m.157 — Dolandırıcılık
• TCK m.158 — Nitelikli dolandırıcılık
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.37 ve m.39 — Yatırım hizmetleri ve izin zorunluluğu
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.84 — Tazmin kapsamı ve kapsam dışı hâller
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.99 — Tedbirler ve iade davası
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.109 — İzinsiz sermaye piyasası faaliyeti
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.115 — Muhakeme şartı

Şikâyet dilekçesinin içeriği için sahte yatırım danışmanı şikâyeti, yapıların işleyişi için yatırım danışmanlığı dolandırıcılığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.