Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma (TCK m.109)

TCK m.109, "bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişi"yi cezalandırır. Genellikle "alıkoyma", "kaçırma", "hapsetme" şeklinde işlenen bu suç, kişinin temel özgürlüğüne yöneliktir.

Suçun Unsurları

• Maddi unsur: Mağduru fiilen veya manen hareket özgürlüğünden yoksun bırakma.
• Hukuka aykırılık: Yetkili merci kararı, rıza, meşru savunma gibi hukuka uygunluk sebebi olmaması.
• Süre: Çok kısa süreli bile olsa suç oluşturur; süre cezayı etkiler.

Cezalar

• m.109/1 (temel hâl): 1-5 yıl hapis.
• m.109/2: Eylemin cebir, tehdit veya hile ile gerçekleştirilmesi: ceza yarı oranında artırılır.
• m.109/3 nitelikli hâller:
  • Silahla.
  • Birden fazla kişi tarafından birlikte.
  • Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle.
  • Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak.
  • Üstsoy, altsoy veya eşe karşı.
  • Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda olan kişiye karşı.
  → Ceza 2 katına çıkarılır (2-10 yıl bantı).
• m.109/4: Eylem sonucu mağdur ekonomik olarak önemli bir kayba uğratılırsa: ek artırım.
• m.109/5: Eylemin cinsel amaçla işlenmesi: ek artırım.
• m.109/6: Eylem sonucu mağdurun hayatını kaybetmesi: ağırlaştırılmış müebbet.

Aile İçi Alıkoyma

• Eş tarafından evden çıkmasının engellenmesi → m.109 + nitelikli hâl (üstsoy/altsoy/eş).
• Çocuğun velayet hakkı dışında aile bireyi tarafından alıkoyulması → m.234 + m.109 birlikte değerlendirme.
• 6284 sayılı Kanun çerçevesinde koruma kararı acil önlem.

"Kaçırma" — Çocuk Mağdur

Çocuğun velayet hakkı bulunmayan kişi tarafından kaçırılması:

• Sadece TCK m.234 (çocuğun kaçırılması ve alıkonulması) değil.
• Cinsel amaç varsa m.109/5 + m.103.
• Kaçırma sırasında öldürme/yaralama olursa m.81/87 + m.109.

Yargıtay 14. CD — Yerleşik Yaklaşım

14. CD, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun "çok kısa süreli alıkoyma"da bile oluşabileceğini, mağdurun fiilen hareket edememesinin yeterli olduğunu; süre uzadıkça ve nitelikli hâl eklendikçe cezanın hızla artacağını benimsemektedir.

"Etkin Pişmanlık" Hükümleri

TCK m.110: Suçun işlendiği günden itibaren 1 hafta içinde mağdurun şahsına zarar vermeksizin kendiliğinden serbest bırakılması: ceza 1/3-2/3 oranında indirilir.

Şikâyet ve Re'sen Kovuşturma

• m.109 re'sen kovuşturulur.
• Mağdurun şikâyeti aranmaz; ancak şikâyetin mevcut olması delil değeri taşır.

Pratik Hususlar

1. Olay yeri ve kaçma tutanağı.
2. Mağdurun ifadeleri (sosyal hizmet uzmanı huzurunda).
3. Telefon trafiği, kamera kayıtları.
4. Sağlık raporu (psikolojik durum).

Kaçırma/alıkoyma dosyaları çoklu suç birleşmesi içerebilir. Ceza ve aile hukuku avukatı birlikte değerlendirme yapmalıdır.