Ceza soruşturmasında kaybedilen zaman, çoğu kez geri kazanılamayan bir savunma imkânına karşılık gelir. İfade tarihinden itiraz süresine, şikâyet süresinden delillerin kaybolmasına kadar birçok başlık takvime bağlıdır. Bu kontrol listesi, CMK ve TCK ekseninde soruşturma evresindeki süre risklerini pratik biçimde sıralar.
Şikâyete Bağlı Suçlarda İlk Kontrol
Bazı suçlarda soruşturma yalnızca şikâyet üzerine yürütülür ve şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen süreye tabidir. Bu nedenle dosyanın ilk gününde yapılacak tespit şudur: suç şikâyete bağlı mı, değil mi? Ayrıca dava zamanaşımı, suçun cezasının üst sınırına göre değişir. Şikâyet süresi geçmiş bir fiil için hazırlanan kapsamlı dilekçe, hiçbir sonuç doğurmaz.
İfade ve Sorgu: Hazırlıksız Girilmemesi Gereken An
Şüpheli sıfatıyla çağrıldığınızda müdafi yardımından yararlanma hakkı soruşturmanın başından itibaren vardır. İfade öncesinde isnadın ne olduğunun öğrenilmesi, dosyanın incelenmesi ve savunmanın buna göre kurulması gerekir. Aceleyle verilen ilk ifade, sonraki aşamalarda çelişki gerekçesi olarak kullanılabilir; bu nedenle sürenin en değerli kullanıldığı an, ifadeden önceki hazırlıktır.
Koruma Tedbirlerinde Kısa İtiraz Süreleri
- Tutuklama kararına itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren kısa süre içinde yapılır; süre kaçırıldığında tahliye talebi ayrı bir yol olarak kalır.
- Adli kontrol kararlarının değiştirilmesi veya kaldırılması talebi, koşullardaki değişiklik gösterilerek yenilenebilir.
- El koyma ve arama işlemlerine karşı başvuru yolları ayrıca değerlendirilir; işlemin usulüne aykırılığı iddiası tutanakla birlikte ileri sürülür.
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz, tebliğden itibaren işleyen süreye tabidir.
Delil Kaybını Önleyen Erken Adımlar
- Kamera kayıtları için saklama süresi kısadır; kayıtların muhafazası derhal talep edilmelidir.
- Sağlık raporları, darp izlerine ilişkin muayene ve tarihli fotoğraflar ilk günlerde tamamlanır.
- Tanık listesi, iletişim bilgileriyle birlikte hazırlanır; tanığın hangi olguyu göreceği ayrı ayrı yazılır.
- Dijital veriler bakımından cihazın kullanılmaya devam edilmesi kayıtları bozabileceğinden, inceleme talebi zaman geçirilmeden yapılır.
İnfaz Boyutunu Baştan Düşünmek
Soruşturma aşamasındaki tercihler, 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz rejimini de etkiler. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda uzlaşma önerisinin değerlendirilmesi, ön ödeme veya seri muhakeme gibi usullerin uygulanabilirliği, dosyanın en başında hesaplanmalıdır. Bu değerlendirme yapılmadan verilen kararlar, sonradan geri alınamayan sonuçlar doğurabilir.
Buradaki liste genel niteliktedir; suç tipi, dosyanın aşaması ve kişinin sıfatı süre hesabını değiştirir. Ceza dosyalarında süreler kısa ve kesin olduğu için, ilk çağrı yazısını aldığınız gün bir hukukçuyla görüşmeniz en etkili risk azaltma adımıdır.