01.01.2018 tarihinden itibaren işçi ve işveren arasındaki belirli alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Düzenleme 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ile yapılmıştır. Dava şartı yerine getirilmeden açılan iş davası mahkemece usulden reddedilir.

Kapsam: Hangi Talepler Zorunlu Arabuluculuğa Tabi?

Kanun, iş sözleşmesinden ya da bireysel/toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ve konusu işçinin alacak ya da tazminat talebi olan uyuşmazlıkları kapsam içine almıştır. Başlıca:

  • Kıdem tazminatı
  • İhbar tazminatı
  • Fazla mesai (fazla çalışma) ücreti
  • Yıllık izin ücreti
  • Maaş ve ücret alacakları
  • Hafta tatili, milli ve dini bayram tatili ücretleri
  • Prim, ikramiye ve sosyal yardım alacakları
  • Kötüniyet tazminatı, eşit davranma tazminatı
  • İşe iade talepleri (4857 sayılı İş Kanunu m.20)
  • İşçi-işverenin birbirine hakareti veya iş malzemelerine zarar verilmesinden doğan tazminat istemleri

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Olanlar

  • İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davaları
  • İş kazası/meslek hastalığına ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları
  • Hizmet tespiti davaları (kamu hukuku karakterli olduğundan)

Bu davalar doğrudan iş mahkemesine açılabilir.

Yetkili Arabuluculuk Bürosu

Başvuru, 7036 sayılı Kanun m.3/5 uyarınca:

  • İşçi başvuracaksa: İşverenin ikametgâhının bulunduğu veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna,
  • İşveren başvuracaksa: İşçinin ikametgâhının bulunduğu veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna

yapılır. Arabuluculuk bürosu olmayan adliyelerde sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü bu görevi yerine getirir. Karşı taraf en geç ilk toplantıda yetkiye itiraz edebilir.

Süreç Süreleri

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde arabulucu bu süreyi en fazla 1 hafta uzatabilir. Süre içinde sonuç alınamaması hâlinde dosya kapatılır.

Toplantıya Katılmama Yaptırımı

İlk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf hakkında ağır bir yaptırım uygulanır:

  • Sonradan açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur (avukatlık vekalet ücreti, harçlar, bilirkişi ücreti vb.).
  • Lehine vekalet ücretine hükmedilmez.

Her iki taraf da katılmazsa herkes kendi yaptığı masrafı üstlenir; haklı çıkan taraf lehine yalnızca yasal vekalet ücretine hükmedilebilir.

Arabuluculuk Görüşmesine Kim Katılabilir?

Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. İşveren tarafında, işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışan da katılıp son tutanağı imzalayabilir (m.3/18).

Arabuluculuk ve Zamanaşımı

4857 sayılı İş Kanunu Ek Madde uyarınca yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma tazminatına ilişkin zamanaşımı süresi 5 yıldır. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarihte zamanaşımı yeniden işlemeye başlar.

Arabuluculuk Ücretinin Ödenmesi

Anlaşma sağlanırsa ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit paylaşılır. Anlaşma sağlanamaz ya da iki saatten az süren görüşme sonunda anlaşmaya varılmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. İki saati aşan kısımda ücret aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır. Bu ücret sonradan açılan davada yargılama gideri sayılır (m.3/14, m.3/16).

Anlaşmama Hâlinde Dava

Arabuluculuk yoluyla uyuşmazlık çözülemezse, davacı arabuluculuk son tutanağını ya da tutanağın bir örneğini dava dilekçesine ekleyerek iş mahkemesinde dava açabilir. Tutanak eklenmediği takdirde mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süreye uyulmazsa dava dilekçesi karşı tarafa gönderilmeden usulden reddedilir.

İşe İade Davalarında Özel Düzenleme

İşe iade için fesih bildirim tarihinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Anlaşmama hâlinde son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Anlaşma hâlinde işe başlatma tarihi, ücret ve diğer hakların parasal miktarı ile işe başlatılmama tazminatının miktarı belirlenmek zorundadır; aksi hâlde anlaşma sağlanamamış sayılır (4857 sayılı Kanun m.21/5).