İhbar Tazminatı

İhbar Tazminatı Hangi Durumda Doğar?

İhbar tazminatı, bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte doğan bir tazminattır. Mantığı şudur: taraflar iş sözleşmesini sona erdirirken karşı tarafa hazırlık süresi tanımak zorundadır; bu süre verilmezse karşılığı ödenir.

Bildirim süreleri kıdeme göre değişir:

• Altı aydan az çalışma: iki hafta,
• Altı ay – bir buçuk yıl arası: dört hafta,
• Bir buçuk – üç yıl arası: altı hafta,
• Üç yıldan fazla çalışma: sekiz hafta.

Bu süreler asgari niteliktedir; sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, azaltılamaz. Süre artırılmışsa ihbar tazminatı da artırılmış süre üzerinden hesaplanır.

Kim Kime Öder? Çift Yönlü Bir Yükümlülük

İhbar tazminatı yalnızca işverenin borcu değildir. Bildirim süresine uymadan ayrılan işçi de işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olabilir.

• İşveren bildirim süresi vermeden çıkarırsa: işçiye ihbar tazminatı öder.
• İşçi bildirim süresi vermeden ayrılırsa: işverene ihbar tazminatı ödemesi gündeme gelir.
• Haklı sebeple derhal fesihte: bildirim süresi aranmaz, dolayısıyla ihbar tazminatı doğmaz. Haklı sebep iddiasının ispatı bu nedenle kritik bir eşiktir.

Uygulamada en sık karşılaşılan tablo, işçinin haklı sebeple ayrıldığını ileri sürmesi, işverenin ise gerekçesiz istifa olarak değerlendirmesidir. Bu uyuşmazlıkta belirleyici olan, ayrılma anındaki yazılı beyan ve o beyanı destekleyen somut delillerdir.

İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Hesap, kıdem tazminatıyla aynı temele dayanır: giydirilmiş brüt ücret. Bildirim süresine karşılık gelen gün sayısı, günlük giydirilmiş brüt ücretle çarpılır.

İki önemli fark vardır:

• İhbar tazminatında tavan uygulanmaz. Kıdem tazminatındaki yıllık tavan sınırı buraya yansımaz.
• Uygulanacak faiz yasal faizdir, kıdem tazminatındaki gibi mevduata uygulanan en yüksek faiz değildir. Bu ayrım dava dilekçesinde doğru yazılmalıdır.

Ayrıca ihbar tazminatı gelir vergisine tabidir; kıdem tazminatının vergi karşısındaki durumu farklıdır. Net-brüt hesabı yapılırken bu ayrım gözetilmelidir.

İhbar Süresi İçinde Çalıştırılma ve İş Arama İzni

İşveren bildirim süresini fiilen kullandırabilir, yani işçi bu süre boyunca çalışmaya devam eder. Bu durumda ihbar tazminatı doğmaz. Ancak bildirim süresi içinde işçiye günde en az iki saat iş arama izni verilmesi gerekir ve bu izin ücretli olup çalışma süresinden sayılır.

Kanun bu izne üç ek kural bağlar:

• İşçi isterse izin saatlerini birleştirip toplu kullanabilir. Toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve işverene bildirmek zorundadır.
• İzin verilmez veya eksik kullandırılırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.
• İşveren izin esnasında işçiyi çalıştırırsa, işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.

Uygulamada sıkça atlanan bu kalem, bildirim süresi uzun olan dosyalarda anlamlı bir tutara ulaşır.

İşveren bildirim süresini peşin ödeyerek de sözleşmeyi derhal sona erdirebilir. Bu durumda ödeme ihbar tazminatı niteliğindedir.

Kıdem ve İhbar Tazminatını Karıştırmayın

İki tazminat farklı hukuki temellere dayanır ve bir arada ya da ayrı ayrı doğabilir:

• Kıdem tazminatı çalışma süresinin karşılığıdır; en az bir yıl koşulu vardır, tavana tabidir, mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.
• İhbar tazminatı bildirim süresinin karşılığıdır; bir yıl koşulu yoktur, tavana tabi değildir, yasal faiz işler.

Örneğin altı aylık çalışan işçi bildirim süresi verilmeden çıkarıldığında ihbar tazminatına hak kazanır ama kıdem tazminatına hak kazanmaz. Tersine, haklı sebeple derhal feshedilen bir iş sözleşmesinde kıdem doğabilir ama ihbar doğmaz.

Öncelik Sırası

İşçiyseniz: fesih türünün tespiti (bildirim süresi verildi mi, peşin ödendi mi) → kıdeme göre bildirim süresinin hesaplanması → iş arama izni kullandırıldı mı kontrolü → giydirilmiş brüt ücret kalemlerinin belgelenmesi → arabuluculuk.

İşverenseniz: bildirim süresinin doğru hesaplanması → süre kullandırılacaksa iş arama izninin belgelenmesi → peşin ödeme yapılacaksa tutarın giydirilmiş brüt üzerinden hesaplanması → vergi kesintisinin doğru uygulanması.