İş kazası, 5510 sayılı SGK Kanunu m.13'te tanımlanır: işçinin işyerinde, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevle ilgili bir başka yere gönderilmesi sırasında veya emziren kadın işçinin çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanda maruz kaldığı, hemen veya sonradan bedensel ya da ruhsal bir özre uğratan olaydır.

İş kazası sonucu işçide geçici veya sürekli iş göremezlik oluşması hâlinde işverenin sorumluluğu doğar. Ölüm hâlinde ise ölenin yakınlarının destekten yoksun kalma tazminatı talep hakkı doğar.

İşverenin Hukuki Sorumluluğu

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4'te düzenlenir. İşveren; çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak, risk değerlendirmesi yapmak, çalışanları eğitmek, kişisel koruyucu donanım vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklere uyulmaması iş kazası sorumluluğunun temelini oluşturur.

Hukuki sorumluluk niteliği itibariyle kusura dayalı sorumluluktur (TBK m.49 vd.). Ancak Yargıtay'a göre işveren, "objektif özen yükümlülüğü" çerçevesinde kendi kusurunu ispat yükü altındadır.

Açılabilecek Davalar

1) Maddi Tazminat Davası

Bedensel zarar nedeniyle uğranan ekonomik kayıpların tazmini için açılır. TBK m.54 kapsamında talep edilebilecek kalemler:

  • Geçici iş göremezlik nedeniyle kazanç kaybı
  • Sürekli iş göremezlik (maluliyet) nedeniyle ileride doğacak kazanç kaybı
  • Çalışma gücünün ya da ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar
  • Tedavi giderleri (henüz SGK tarafından karşılanmayan kısım)

Hesaplamada aktüer bilirkişi kullanılır. Kazanın oluşunda işçinin de kusuru varsa, tespit edilen kusur oranı kadar indirim yapılır (müterafik kusur — TBK m.52).

2) Manevi Tazminat Davası

İşçinin uğradığı bedensel ve ruhsal acı, elem ve üzüntünün hafifletilmesi amacıyla TBK m.56 uyarınca talep edilir. Hâkim takdir hakkı geniştir; kazanın ağırlığı, maluliyet oranı, işverenin kusur ağırlığı ve tarafların ekonomik durumu dikkate alınır.

3) Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (TBK m.53)

İş kazası sonucu işçi vefat ederse, ölenin desteğinden yoksun kalanlar (eş, çocuklar, anne-baba) bu tazminatı talep edebilir. "Destek" sadece nakdî değildir; eğitim, bakım, ev içi katkı gibi unsurlar da destek sayılır.

Hesaplamada ölenin yaşam beklentisi, geliri, destekten yararlananların payı ve müterafik kusur dikkate alınır.

SGK ile Rücu İlişkisi

İş kazası sonucu SGK; iş göremezlik ödeneği, geçici/sürekli iş göremezlik gelirleri, ölüm geliri ve tedavi giderlerini doğrudan karşılar. SGK ödediği bu tutarları kusurlu işverene rücu eder (5510 m.21).

Önemli ayrım: Maddi tazminat hesabında SGK'nın karşıladığı tutarlar mahsup edilir; manevi tazminatta ve destekten yoksun kalmadaki belirli kalemlerde mahsup farklı işler. Bu mahsuplama yanlış yapıldığında ciddi hak kayıpları doğar.

Görev ve Yetki

  • Görevli mahkeme: İş Mahkemesi (7036 sayılı Kanun m.5).
  • Yetkili mahkeme: İşverenin yerleşim yeri ya da işyerinin bulunduğu yer veya işin yapıldığı yer mahkemesi.
  • Zorunlu arabuluculuktan istisna: İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları zorunlu arabuluculuk şartına tabi DEĞİLDİR; doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir (7036 m.3).

Zamanaşımı

İş kazası tazminat davalarında 10 yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m.146 genel zamanaşımı). Süre, zarara/maluliyete vakıf olunduğu tarihten başlar. Cezayı gerektiren bir fiil söz konusuysa ceza zamanaşımı uygulanır (TBK m.72).

Davadan Önce Yapılacaklar

  1. Olayın iş kazası olarak SGK'ya bildirilmesi (SGK m.13)
  2. İş müfettişliği veya kolluk tarafından düzenlenen iş kazası tutanağının alınması
  3. Maluliyet için SGK Sağlık Kurulu Raporu ya da Yüksek Sağlık Kurulu raporu
  4. Tedavi belgeleri, fatura, reçete ve tıbbi raporların derlenmesi
  5. Kusur tespiti için iş güvenliği uzmanı raporunun hazırlatılması (genellikle dava aşamasında bilirkişiyle yeniden yapılır)

Yargıtay Yaklaşımı

Yargıtay 21. ve 10. Hukuk Daireleri istikrarlı içtihatlarında işverenin "kusursuz olduğunu kanıtlamaması" hâlinde dahi, alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin somut yeterliliğine bakar. Standart KKD verme veya jenerik eğitim yeterli sayılmaz; spesifik risk değerlendirmesi yapılmamışsa kusur ağırlaşır.

Pratik Tavsiye

İş kazası davaları teknik bilirkişilik (aktüer + iş güvenliği) gerektiren karmaşık dosyalardır. Maluliyet oranının doğru belirlenmesi, müterafik kusurun düşürülmesi, SGK mahsubunun doğru yapılması binlerce hatta yüz binlerce TL'lik farklar yaratır. Davanın ilk aşamasından itibaren iş hukuku ve tazminat hukuku alanında uzman avukatla çalışılması kritik öneme sahiptir.