Alacağın miktarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği hâllerde uzun yıllar başvurulan yol belirsiz alacak davası (HMK m.107) olmuştur. Bu kurum, 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır (Resmî Gazete: 31/7/2026). Kurumun işlevi ise kısmi dava içinde yeni bir imkânla karşılanmaktadır. Bu makale yeni rejimi ve geçiş kurallarını açıklar.
Hatırlatma: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Aktarılan hükümler Resmî Gazete metnine dayanır; her dosyanın koşulları farklıdır ve kesin sonuç vaadinde bulunulmamaktadır.
Ne Değişti?
| Önce | Sonra (31/7/2026) |
|---|---|
| HMK m.107 — belirsiz alacak davası açılabiliyordu | HMK m.107 yürürlükten kaldırıldı |
| Kısmi davada talep, iddianın genişletilmesi yasağına tabiydi | HMK m.109/4 ile tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırma imkânı |
| Zamanaşımı bakımından tartışmalı durumlar doğuyordu | Artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır |
HMK m.109/4: Yeni İmkân
Kanun’un 20. maddesiyle HMK m.109’a eklenen dördüncü fıkra şu hükmü getirmiştir:
HMK m.109/4: “Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.”
Bu hüküm üç önemli unsur taşır:
- Bir defaya mahsus: artırma hakkı aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir. Bu nedenle artırmanın zamanlaması ve miktarı dikkatle planlanmalıdır.
- Tahkikatın sona ermesine kadar: süre sınırı tahkikat aşamasının sonudur. Bilirkişi raporu geldikten sonra artırma yapılabilmesi bakımından bu kritik bir imkândır.
- Zamanaşımı güvencesi: artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Belirsiz alacak davasının en önemli işlevi buydu ve yeni düzenlemede korunmuştur.
Pratikte Nasıl İlerlenir?
- Kısmi dava açılır: alacağın belirlenebilen kısmı için dava açılır ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur.
- Deliller toplanır: bilirkişi incelemesi, hesap dökümleri ve kayıtlar dosyaya girer.
- Miktar netleşir: rapor sonrasında gerçek alacak tutarı ortaya çıkar.
- Talep artırılır: tahkikat sona ermeden, bir defaya mahsus olmak üzere talep artırılır.
- Zamanaşımı korunur: artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır.
Kritik uyarı: artırma hakkı bir kez kullanılabildiğinden, bilirkişi raporuna itiraz edilecekse ve rapor değişebilecekse artırmanın hangi aşamada yapılacağı stratejik bir karardır. Erken yapılan artırma, sonradan ortaya çıkan daha yüksek tutar bakımından imkânı tüketebilir.
Geçiş Hükümleri: Hangi Davada Hangi Kural?
Bu ayrım dosyanızın kaderini belirler:
- 31/7/2026’dan ÖNCE açılmış davalar: HMK m.107 yürürlükten kaldırılmadan önce açılan davalar eski hükümlerle devam eder. Yani hâlihazırda görülen belirsiz alacak davaları kendiliğinden geçersiz hâle gelmez.
- Yeni açılacak davalar: belirsiz alacak davası açılamaz; kısmi dava yolu ve HMK m.109/4 imkânı kullanılır.
Devam eden bir davanız varsa dava dilekçesinin tarihine bakılarak hangi rejime tabi olduğu belirlenir. Bu nedenle dosyanın açılış tarihi ilk kontrol edilecek husustur.
Hangi Uyuşmazlıklarda Gündeme Gelir?
Alacak miktarının baştan belirlenemediği tipik dosyalar:
- İşçilik alacakları: kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin hesabı bilirkişi incelemesiyle netleşir. Bkz. kıdem tazminatı hesabı.
- Tazminat davaları: destekten yoksun kalma ve iş göremezlik hesapları aktüerya raporuna bağlıdır. Bkz. ceza mahkemesi kararının tazminat davasına etkisi.
- Mal rejimi tasfiyesi: katılma alacağı, malvarlığı değerlemesi sonrası belirlenir.
- Eser ve inşaat sözleşmeleri: eksik ve ayıplı iş bedeli keşif sonrası hesaplanır.
Faiz Bakımından Dikkat
Talebin artırıldığı kısım bakımından faizin hangi tarihten işleyeceği ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıca aynı paketle yasal faiz oranı da değişmiş ve TCMB reeskont oranının yüzde seksenine endekslenmiştir; bu değişiklik faiz hesabını doğrudan etkiler. Ayrıntı için 12. Yargı Paketi rehberi makalemize bakınız.
Kritik Noktalar
- Belirsiz alacak davası artık açılamaz (HMK m.107 yürürlükten kaldırıldı).
- Artırma hakkı bir defaya mahsustur; zamanlaması stratejik karardır.
- Süre sınırı tahkikatın sonudur; bilirkişi raporundan sonra artırma yapılabilir.
- Zamanaşımı korunur: artırılan kısım için de dava tarihinden kesilmiş sayılır.
- Eski davalar eski kuralla yürür; dava tarihi mutlaka denetlenmelidir.
- Fazlaya ilişkin haklar dava dilekçesinde açıkça saklı tutulmalıdır.
Avukat Desteği
Yeni rejimde dava türünün doğru seçilmesi, fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması, bir defaya mahsus artırma hakkının doğru aşamada kullanılması ve zamanaşımı ile faiz başlangıcının denetlenmesi sonucu belirler. Devam eden bir davanız varsa hangi rejime tabi olduğunun tespiti de önem taşır. Bu nedenle alanında çalışan bir avukattan destek almanız önerilir.