Sosyal güvenlik denetimlerinde her dosya müfettiş incelemesine gitmez; belirli işlerde serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirler tarafından düzenlenen inceleme raporları esas alınabilir. Bu yolun usulünü belirleyen düzenleme, hem işveren hem de raporu düzenleyen meslek mensubu bakımından ayrı sorumluluklar doğurur.
Rapor Yolunun İşverene Sağladığı Kolaylık
Bu yöntemin pratik değeri, işin bitirildiğine dair belge alınması sürecini hızlandırmasıdır. Ancak hızlanan şey inceleme değil, incelemenin kim tarafından yapıldığıdır. Raporda yer alan tespitler kurum kayıtlarına girdiği için, aceleyle hazırlanmış bir rapor işverenin sonradan itiraz alanını daraltabilir.
Rapora Dayanak Olacak Kayıtlar
- Yasal defterler ve bunlara ait tasdik bilgileri
- Alış ve satış faturaları ile hakediş belgeleri
- Ücret bordroları, ödeme dekontları ve puantaj kayıtları
- Alt yüklenici sözleşmeleri ve bunlara ait bildirimler
Kayıtların birbirini doğrulaması esastır. Bordroda görünen işçi sayısı ile puantajın, hakediş tutarı ile faturaların uyuşmaması, raporun sorgulanmasına ve dosyanın yeniden incelemeye alınmasına yol açar.
Meslek Mensubunun Sorumluluğu
Raporu düzenleyen mali müşavir, tespitlerin kayıtlara uygunluğundan sorumludur. Gerçeğe aykırı ya da eksik incelemeye dayanan bir rapor, meslek mensubu bakımından disiplin ve mali sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle uygulamada meslek mensubunun ibraz edilmeyen belgeleri raporda açıkça belirtmesi ve incelemenin kapsamını yazılı olarak sınırlaması beklenir.
İnceleme Kapsamındaki Tipik Uyuşmazlıklar
Tartışma çoğunlukla üç noktada yoğunlaşır: malzeme bedelinin işçilik matrahından ayrıştırılması, alt yükleniciye yaptırılan kısmın kimin bildirimine yazılacağı ve dönem içinde çalışan personelin fiilen bu işte mi yoksa başka bir işyerinde mi çalıştığı. Bu üç başlık için belge seti önceden hazırlanmazsa, rapor süreci başladıktan sonra eksik tamamlamak güçleşir.
Rapor Sonrası Ne Olur
- Rapor kurum ünitesine sunulur ve kayıtlarla karşılaştırılır.
- Fark tespit edilirse tahakkuk çıkarılır ve işverene tebliğ edilir.
- İşveren tahakkuka karşı idari başvuru yollarını süresinde kullanabilir.
- Gerekirse konu yargı önüne taşınır; bu aşamada rapor ve ekleri temel delil olur.
Bu nedenle rapora eklenen belgelerin bir nüshası mutlaka işverende kalmalı, hangi belgenin hangi tespite dayanak yapıldığı not edilmelidir.
Metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; rapora dayalı işlemlerde sonuçlar dosyanın belge yapısına göre değiştiğinden, tereddüt halinde alanında deneyimli bir hukukçuya danışılmasında yarar vardır.