Yaşayan diller alanında kurulan uygulama ve araştırma merkezleri, dillerin belgelenmesi ve öğretimi kadar, bu dillerin kamusal alandaki kullanımıyla da ilgilenir. Akademik çalışmanın uygulamayla en somut biçimde buluştuğu yerlerden biri, mahkeme salonlarında ortaya çıkan dil sorunudur.
Akademik Alan ile Adli Pratiğin Kesişimi
Bir dilin ağız özelliklerini, terim dağarcığını ve konuşucu profilini bilen kurumlar, adli süreçte ihtiyaç duyulan nitelikli tercüman kaynağının oluşmasına katkı sunar. Merkez yönetmeliğinde sayılan eğitim ve sertifika programları bu ihtiyacı karşılamaya yönelik olabilir; ancak bu programların adli tercümanlık için resmî bir yeterlilik doğurup doğurmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza Yargılamasında Tercüman Hakkı
Meramını anlatacak ölçüde Türkçe bilmeyen kişiye Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca tercüman görevlendirilir ve bu hizmetin gideri kişiye yükletilmez. Bu hak yalnızca duruşmaya değil, iddianamenin okunması ve esas hakkındaki mütalaanın anlatılması dâhil sürecin bütününe ilişkindir. Uygulamada tartışma, kişinin Türkçeyi meramını anlatacak düzeyde bilip bilmediğinin nasıl ölçüleceği noktasında yoğunlaşır; günlük konuşmayı anlamak ile hukuki bir isnadı kavramak aynı şey değildir.
Tercüman Listeleri ve Nitelik Sorunu
Adli yargı adalet komisyonlarınca her yıl tercüman listeleri oluşturulur. Listede o dil için kayıtlı kişi bulunmaması, uygulamada listeye kayıtlı olmayan kişilerin görevlendirilmesine yol açar. Tercümanın tarafsızlığı, dosyayla ilgisi ve yeterliliği konusunda ciddi kuşku varsa bu husus duruşma sırasında tutanağa geçirilmelidir; sonradan ileri sürülen iddialar çoğu zaman karşılık bulmaz.
Hukuk Yargılamasında Yabancı Dildeki Belge
Hukuk davalarında yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin tercümesiyle birlikte sunulması gerekir. Yurt dışından gelen resmî belgelerde ayrıca onay ya da apostil şerhi aranabilir. Tercümenin doğruluğuna itiraz edilmesi hâlinde mahkemenin yeniden tercüme yaptırması mümkündür; bu nedenle özellikle sözleşme metinlerinde teknik terimlerin çevirisi baştan titizlikle yapılmalıdır.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
- Tercüman talebinin ilk ifade aşamasında açıkça dile getirilmesi
- Görevlendirilen tercümanın adının ve dilin tutanağa yazılmasının kontrolü
- Çeviride yaşanan güçlüklerin oturum sırasında tutanağa geçirilmesi
- Yazılı savunmanın anlaşılır biçimde aktarıldığından emin olunması
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; devam eden bir soruşturma ya da davada dil ve tercüman sorunu yaşanıyorsa durumun dosya üzerinden ayrıca ele alınması gerekir.