Kota ve tarife kontenjanı uygulamaları, ithalatı tamamen serbest bırakmak ile tümüyle kapatmak arasındaki ara çözümdür. Belirli bir miktar veya değere kadar ithalata izin verilir; bu sınırın paylaştırılması ise idarenin yürüttüğü bir tahsis işlemidir. 2012/2 sayılı Tebliğ gibi düzenlemeler, bu tahsisin usulünü, başvuru şeklini ve belgenin kullanım koşullarını belirler.
Kota ile Tarife Kontenjanı Arasındaki Fark
Miktar kotası, ithal edilebilecek eşyanın üst sınırını doğrudan sınırlar. Tarife kontenjanı ise ithalatı yasaklamaz; belirlenen miktara kadar indirimli vergi oranı uygulanmasını sağlar, sınır aşıldığında normal oran devreye girer. Bu ayrım, başvurusu reddedilen firmanın uğradığı zararın niteliğini de değiştirir: birinci halde ithalat imkânı, ikinci halde maliyet avantajı kaybedilir.
Başvuru Dosyasında Sık Yapılan Hatalar
Tahsis başvuruları genellikle kısa ve kesin bir zaman aralığında toplanır; bu nedenle eksik evrak çoğu zaman tamamlatılmadan reddedilir. Dikkat edilmesi gereken başlıklar:
- Başvuru döneminin ilk ve son gününün takvime işlenmesi
- Talep edilen miktarın üretim kapasitesi veya geçmiş ithalat verisiyle tutarlı olması
- Gümrük tarife istatistik pozisyonunun eşyanın gerçek niteliğiyle örtüşmesi
- İmza yetkisi ve vekaletin güncel olması
Belgenin Kullanımı, Süresi ve Devri
Tahsis edilen belgenin geçerlilik süresi içinde kullanılmaması, sonraki dönem başvurularında firmanın konumunu zayıflatabilir. Belgenin devrine izin verilip verilmediği, kısmi kullanımın mümkün olup olmadığı ve süre uzatımının hangi koşulla istenebileceği doğrudan ilgili tebliğ metninden okunmalıdır; genel bir kural varsayılamaz.
Ret Kararına Karşı İzlenecek Yol
Başvurunun reddi ya da talep edilenden düşük miktarda tahsis yapılması, gerekçesi istenebilir bir idari işlemdir. Firma önce kararın dayanağını yazılı olarak talep etmeli, ardından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde iptal davası yolunu değerlendirmelidir. Bu aşamada eşyanın yolda olması halinde gümrükte teminatla işlem yapılıp yapılamayacağı ayrıca planlanmalıdır, aksi halde beklemeden kaynaklanan maliyet dava sonucundan bağımsız olarak doğar.
Burada anlatılanlar genel işleyişe ilişkindir; her tebliğ kendi başvuru usulünü ve süresini getirdiğinden, somut başvuru öncesinde yürürlükteki metnin ve firma verilerinin birlikte incelenmesi gerekir.