Denetleyici bir kurumda görev yapan personelin tabi olduğu etik kurallar, sıradan bir kurum içi yönerge gibi okunamaz. Sermaye piyasasında bilgiye erişim, doğrudan piyasa değeri taşıdığı için; kurul üyeleri ve personeli bakımından öngörülen mesleki ve etik ilkeler, hem disiplin hukuku hem de sermaye piyasası mevzuatı ile kesişen bir alan oluşturur.
İlkeler neden iki katmanlı sonuç doğurur
Etik ilkelere aykırılık ilk bakışta idari bir mesele gibi görünür. Oysa aynı davranış, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında ayrı bir değerlendirmeye de konu olabilir. Örneğin henüz kamuya açıklanmamış bir bilginin paylaşılması, disiplin süreciyle sınırlı kalmayıp bağımsız bir soruşturmanın konusu haline gelebilir. Bu nedenle etik ihlali iddiasıyla karşılaşan personelin savunması, yalnızca kurum içi düzenleme üzerinden kurgulanmamalıdır.
Çıkar çatışmasının fark edilmeyen halleri
Çıkar çatışması denince akla ilk olarak doğrudan menfaat gelir; ancak uygulamada asıl tartışma daha ince durumlarda çıkar:
- Yakın aile bireyleri adına açılmış yatırım hesapları üzerinden yapılan işlemler
- Denetlenen bir kuruluşla geçmişteki iş ilişkisinin göreve başlarken beyan edilmemesi
- Görev alanıyla ilgili konularda ücretli eğitim, danışmanlık veya yayın faaliyeti
- Hediye, ağırlama ve seyahat davetlerinin makul ölçünün üzerine çıkması
Bu hallerin çoğunda kurtarıcı unsur, işlemin yapılıp yapılmadığı değil; zamanında ve yazılı beyanda bulunulup bulunulmadığıdır. Önceden bildirilen bir ilişki yönetilebilir; sonradan ortaya çıkan ilişki ise gizleme iddiasını beraberinde getirir.
Gizlilik yükümlülüğü görev bitince sona ermez
Göreve ilişkin öğrenilen bilgilerin korunması yükümlülüğü, kurumdan ayrılmakla ortadan kalkmaz. Ayrılan personelin, önceki görev alanına giren konularda kısa süre içinde danışmanlık üstlenmesi, hem gizlilik hem de çıkar çatışması bakımından ayrı bir başlık oluşturur. Bu husus, iş değişikliği kararı verilmeden önce değerlendirilmelidir.
İddiayla karşılaşan personelin izleyeceği yol
- Hangi somut davranışın hangi ilkeye aykırı görüldüğünü yazılı olarak talep edin.
- Savunma için tanınan sürenin başlangıcını tebliğ belgesi üzerinden kayda alın.
- Beyan yükümlülüğünü yerine getirdiğinizi gösteren kurum içi kayıtları toplayın.
- Aynı fiile ilişkin paralel yürüyen başka bir süreç olup olmadığını netleştirin.
- Verilen kararın merci ve süre bakımından hangi başvuru yoluna tabi olduğunu tespit edin.
Kurum tarafında yapılabilecek düzenlemeler
Etik uyum, yalnızca yaptırımla değil; sürecin kurgusuyla sağlanır. Beyan formlarının belirli aralıklarla yenilenmesi, hediye ve davet kayıtlarının merkezi tutulması ve tereddüt halinde başvurulabilecek bir görüş mekanizmasının bulunması, sonradan doğacak uyuşmazlıkların önemli bir bölümünü baştan ortadan kaldırır.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunmaktadır. Etik ilke ihlali iddiası çoğu zaman dar bir süre içinde cevap verilmesini gerektirdiğinden, savunma öncesinde dosyanın bütünüyle incelenmesi ve hukuki destek alınması yerinde olacaktır.