Kredi riski azaltımı, bankanın maruz kaldığı riski teminat, garanti ya da kredi türevleri yoluyla düşürmesi ve bunun sermaye yeterliliği hesabına yansıtılmasıdır. Bu alandaki tebliğler, hangi tekniğin hangi koşullarda dikkate alınabileceğini belirler. Konunun hukuki tarafı çoğu zaman gözden kaçar: teminatın ekonomik değeri değil, hukuken uygulanabilirliği belirleyicidir.
Temel Ayrım: Fonlanmış ve Fonlanmamış Koruma
Fonlanmış korumada banka, nakit veya menkul kıymet gibi bir varlık üzerinde doğrudan hak sahibi olur. Fonlanmamış korumada ise üçüncü bir kişinin taahhüdüne, yani garanti ya da kredi türevine dayanılır. İkinci durumda bankanın riski tamamen ortadan kalkmaz; risk, borçludan garantörün kredi kalitesine kayar.
Dikkate Alınabilirliğin Hukuki Koşulları
- Teminat sözleşmesinin ilgili tüm yargı çevrelerinde bağlayıcı ve icra edilebilir olması
- Rehin, temlik veya netleştirme hükümlerinin geçerliliğine ilişkin hukuki görüşün dosyada bulunması
- Teminatın paraya çevrilmesinin zamanında ve öngörülebilir şekilde mümkün olması
- Borçlu ile teminat arasında yüksek korelasyon bulunmaması
- Belgelerin güncel tutulması ve yenileme yükümlülüklerinin izlenmesi
Değerleme ve Volatilite Ayarlaması
Teminatın piyasa değeri dalgalandığında, korumanın gerçek etkisi de değişir. Bu nedenle finansal teminatlarda değer düzeltmeleri yapılır ve teminat ile alacak arasındaki vade uyumsuzluğu ayrıca hesaba katılır. Vadesi alacaktan kısa bir teminat, sağladığı korumanın tamamını sağlamaz; bu husus sözleşme aşamasında planlanmalıdır.
Uygulamada Sık Rastlanan Zayıf Halkalar
- Rehin tesisinde şekil şartının eksik kalması ve teminatın üçüncü kişilere karşı ileri sürülememesi
- Garanti metninin, ilk talepte ödeme mi yoksa kefalet mi olduğunun belirsiz bırakılması
- Netleştirme sözleşmelerinin karşı tarafın tabi olduğu iflas rejimi bakımından test edilmemesi
- Teminat değerleme sıklığının, sözleşmede öngörülenden fiilen seyrek uygulanması
- Grup içi teminatlarda korelasyon riskinin göz ardı edilmesi
Denetim Boyutu
Bankacılık düzenlemeleri, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu çerçevesinde yürütülen denetim yetkisine dayanır. Kredi riski azaltımının hatalı uygulanması, yalnızca sermaye yeterliliği rasyosunda düzeltme değil, iç sistemlerin yetersizliği yönünde bir tespit de doğurabilir. Bu nedenle hukuk birimi ile risk yönetimi arasındaki bilgi akışının yazılı bir prosedüre bağlanması önerilir.
Bu metin konunun genel çerçevesini özetler; ürün yapısı, karşı tarafın niteliği ve teminatın tabi olduğu hukuk farklılık yarattığından, somut işlemde yürürlükteki düzenleme ve sözleşme metinleri birlikte incelenmelidir.