Kamu idarelerine ait taşınmazların kayıt altına alınması, muhasebe düzeni kadar mülkiyet tartışmalarını da ilgilendirir. Bu rehber, uygulamada sık karşılaşılan bir soruna odaklanır: idarenin kendi kayıtları ile tapu sicilinin örtüşmemesi ve bu çelişkinin üçüncü kişiler ile idare arasındaki uyuşmazlıklara etkisi.
İdari Kayıt Mülkiyet Doğurur mu?
Hayır. İdarenin envanter ve muhasebe kaydı, taşınmazın mali tablolarda gösterilmesine hizmet eder; mülkiyetin kaynağı tapu sicilidir. Bir taşınmazın idare kayıtlarında görünmesi tek başına o taşınmazın kamuya ait olduğunu göstermez; aynı şekilde kayıtta bulunmaması da mülkiyeti ortadan kaldırmaz. Bu ilke, hem idareye karşı açılacak davalarda hem de idarenin açacağı davalarda başlangıç noktasıdır.
Çelişki Nereden Doğar?
- Kadastro çalışmaları sırasında sınır ve yüzölçümünde meydana gelen değişikliklerin kayda işlenmemesi
- Kurumlar arası devir işlemlerinin tapuya tescil edilmemiş olması
- Tahsis ile mülkiyetin karıştırılması: tahsis edilen taşınmazın malik hanesinde farklı idarenin bulunması
- İmar uygulaması sonucu oluşan yeni parsellerin envantere geç yansıması
- Yol, meydan, mera gibi kamu malı niteliğindeki yerlerin kayıt dışı kalması
Tahsis ile Mülkiyet Ayrımı
Bu ayrım, uyuşmazlıkların önemli bölümünün kaynağıdır. Tahsis, taşınmazın belirli bir kamu hizmetine özgülenmesidir ve tahsisi alan idare malik hâline gelmez. Tahsisin kaldırılması hâlinde taşınmaz asıl malik idareye döner. Kullanan idarenin taşınmaz üzerinde yaptığı yapı ve tesisler bakımından ise ayrı bir değerlendirme gerekir. Bir işlem yapılmadan önce, taşınmazın malik kaydı ile tahsis durumunun ayrı ayrı sorgulanması gerekir.
Vatandaş Tarafında: Kaydın Sonuçları
- Taşınmazınız hakkında idari kayıtta kamuya ait gösterim varsa, önce tapu kaydını ve kadastro paftasını temin edin.
- Aradaki farkın kaynağını belirleyin: ölçüm hatası mı, tescil eksikliği mi, yoksa kamu malı niteliği iddiası mı?
- Kadastro çalışmalarına karşı öngörülen itiraz ve dava süreleri kısa ve hak düşürücü niteliktedir; askı ilanı tarihlerini mutlaka teyit edin.
- Fiili kullanımınızı gösteren belgeleri (vergi kayıtları, abonelikler, tarımsal kayıtlar) tarih sırasıyla dosyalayın.
Kamulaştırmasız El Atma İhtimali
İdari kayıtta taşınmazın kamu envanterine alınmış görünmesi, fiilen de el atıldığı anlamına gelebilir. Yol geçirilmesi, tesis yapılması veya imar planıyla kamu hizmetine ayrılıp uzun süre işlem yapılmaması hâlinde, malikin başvurabileceği yollar mevcuttur. Bu taleplerin dayanağı ve görevli yargı kolu, el atmanın fiili mi yoksa plandan mı kaynaklandığına göre değişir; bu nedenle önce el atmanın türü belirlenmelidir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve taşınmaz uyuşmazlıkları her dosyanın kadastro geçmişine göre farklılık gösterir. Tapu kaydınızla idari bir kayıt arasında çelişki fark ettiğinizde, süreler kısa olabileceğinden belgeleri hızla toplayıp hukuki değerlendirme almanız önerilir.