Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından belirlenen tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, belirli meslekler için yeterlilik belgesi sahibi olmayan kişilerin çalıştırılması yasaklanmıştır. 2015/1 sıra numaralı tebliğ, bu zorunluluğun kapsamına giren meslek listesini ilan eden düzenlemelerden biridir ve doğrudan işverenin sorumluluğunu doğurur.
Zorunluluğun Hukuki Çerçevesi
Düzenlemenin dayanağı 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'dur. Buna göre tebliğle ilan edilen mesleklerde, ilan tarihinden itibaren belirlenen geçiş süresi sonunda belgesiz çalıştırma mümkün değildir. Kural yalnızca yeni işe alımlar için değil, hâlihazırda çalışan personel için de geçerlidir; uygulamada en sık yapılan hata budur.
Belge Yerine Geçen Haller
Her çalışan için sınav ve belgelendirme süreci gerekmeyebilir. İlgili mesleğe ilişkin diploma ya da bazı hallerde ustalık belgesi gibi belgeler, mevzuatta öngörüldüğü ölçüde yeterlilik belgesi yerine kabul edilebilir. Bu nedenle önce personelin mevcut belge envanteri çıkarılmalı, gerçekten belgelendirilmesi gerekenler ayrıştırılmalıdır.
- Meslek tanımının tebliğdeki karşılığını fiili görev tanımıyla eşleştirin.
- Alt işveren çalışanlarını da envantere dahil edin.
- Belgelerin geçerlilik süresini ve yenileme takvimini izleyin.
- Yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu üzerinden alınmış belge olduğunu doğrulayın.
Denetim ve Yaptırım
Denetimlerde belgesiz çalıştırma tespit edilirse, işveren hakkında çalışan başına idari para cezası uygulanır. Ceza her bir kişi için ayrı hesaplandığından, çok sayıda personel çalıştıran işyerlerinde toplam yük hızla büyür. Ayrıca eksiklik, iş sağlığı ve güvenliği denetiminde ayrı bir zafiyet göstergesi olarak da değerlendirilebilir.
İdari Para Cezasına İtiraz
Uygulanan idari para cezasına karşı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'ndaki genel çerçeve doğrultusunda kanun yoluna gidilir. Başvuruda üzerinde durulacak noktalar genellikle şunlardır: çalışanın gerçekten tebliğ kapsamındaki meslekte istihdam edilip edilmediği, tutanağın usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği ve muafiyet kapsamında bir belgenin bulunup bulunmadığı. Başvuru süresi kısa olduğundan tebliğ tarihi mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
İş Kazası ile Kesişen Sorumluluk
Belgesiz çalıştırılan bir kişinin iş kazası geçirmesi halinde, bu eksiklik işverenin kusur değerlendirmesinde aleyhe bir unsur olarak öne çıkar. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülüklerle birlikte ele alındığında, tazminat ve rücu tartışmalarında belgesizlik ağırlıklı bir başlık haline gelir.
- Personel dosyalarında belge örneklerini güncel tutun.
- Yeni işe alımlarda belgeyi işe başlama koşulu olarak sözleşmeye yazın.
- Tebliğ listelerinin güncellenmesini düzenli aralıklarla takip edin.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; işyerinin faaliyet alanı ve personel yapısına göre yükümlülükler farklılaşabileceğinden, denetim öncesinde uzman değerlendirmesi almak yerinde olur.