31.5.1940 tarihli ve 2/13629 numaralı kararnamenin uygulanma şeklini göstermek üzere Maliye ve Dahiliye Vekâletlerince müştereken hazırlanan talimatname, birden fazla bakanlığın ortak imzasıyla çıkan düzenleyici işlemlerin tipik bir örneğidir. Bu tür metinlerde en verimli inceleme ekseni, içerikten önce yetki ve usuldür: düzenlemeyi kimin, hangi dayanakla ve hangi biçimde çıkardığı sorusu.
Müşterek Düzenlemelerde Yetkinin Kaynağı
Düzenleyici işlem, dayanağını mutlaka bir kanundan ya da kanun hükmünde düzenlemeden alır. Ortak imzalı bir talimatnamede, imza sahibi her idarenin kendi görev alanı bakımından yetkili olması beklenir. İdarelerden birinin görev alanını aşan hüküm, yetki yönünden sakatlık iddiasına açıktır. Eski tarihli metinlerde bu tartışma, aradan geçen sürede bakanlıkların görev dağılımının defalarca değişmiş olması nedeniyle daha da karmaşıklaşır.
Bugün Hangi İdare Muhataptır?
Bir talimatnamenin metni değişmemiş olsa bile, o metinde adı geçen kurum ortadan kalkmış veya görevleri başka bir idareye devrolmuş olabilir. Vekâlet adları bakanlığa dönüşmüş, taşra teşkilatları yeniden yapılandırılmıştır. Başvuru dilekçesi doğru muhataba verilmediğinde, dilekçenin yetkili mercie gönderilmesi kuralı işlese bile pratikte ciddi zaman kaybı doğar. Bu yüzden başvuru öncesinde güncel görev dağılımının teyit edilmesi gerekir.
Düzenleyici İşlemin Denetimi
- Düzenleyici işlemler, yayımından itibaren doğrudan iptal davasına konu edilebilir.
- Ayrıca düzenlemeye dayanılarak yapılan bireysel işlemle birlikte de dava konusu yapılabilir.
- Denetim; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları üzerinden yürütülür.
- Yürütmenin durdurulması talebi, telafisi güç zarar iddiası somutlaştırılarak ileri sürülür.
Usule Aykırılık İddiasını Somutlaştırmak
"Usule aykırı" demek tek başına yeterli değildir. Hangi usul kuralının, hangi aşamada ihlal edildiği gösterilmelidir: alınması gereken görüş alınmamış mıdır, yayım koşulu yerine getirilmemiş midir, işlem yetkisiz makamca mı imzalanmıştır? İdari yargı, soyut iddiadan çok belgeye dayalı ve tek tek gösterilen aykırılıkları değerlendirir. Bu nedenle dava dilekçesinde her iddia için kaynağı gösterilmiş bir belge karşılığı bulunmalıdır.
Bilgi Edinme Yolunun Hazırlık Değeri
Dava öncesinde bilgi edinme başvurusuyla, düzenlemenin dayanağı ve hazırlık yazışmaları hakkında bilgi talep edilebilir. Bu yol, delil eksikliğini dava açılmadan kapatmanın en düşük maliyetli aracıdır; gelen yanıt olumsuz olsa dahi idarenin kendi beyanı dosyaya girer.
Bu içerik yalnızca yöntem tanıtımı sunar. Bir düzenleyici işlemin somut dosyanızdaki etkisi ve dava açma zamanı, işlemin size hangi tarihte ve nasıl yansıdığına göre değiştiğinden, karar vermeden önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz uygun olur.