Eski tarihli tapu kayıtları, vakfiyeler ve arşiv belgeleri, bugün açılan pek çok mülkiyet davasının temelini oluşturur. Bu belgeler Osmanlı Türkçesiyle yazıldığından, dosyaya girmeden önce bir çeviri aşamasından geçer. Kastamonu Üniversitesi Osmanlı Türkçesi Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği gibi düzenlemeler, bu alanda faaliyet gösteren merkezlerin çalışma esaslarını belirler. Rehberin konusu, çevirinin yargılamadaki değeri ve çeviriden kaynaklanan risklerdir.
Çeviri Bir Delil midir
Delil, belgenin kendisidir; çeviri ise o belgenin mahkemece anlaşılmasını sağlayan bir araçtır. Bu nedenle dosyaya yalnızca çeviri metnini sunmak yetmez, belgenin okunabilir bir görüntüsü ve mümkünse ilgili arşivden onaylı sureti de eklenmelidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde yabancı dilde veya okunamayan yazıyla düzenlenmiş belgeler için tercüme sunulması gerekir; taraflar çeviriye itiraz ettiğinde mahkeme bilirkişi incelemesine başvurabilir.
Çeviri Hatasının Doğurduğu Somut Riskler
- Ölçü ve alan birimlerinin (dönüm, evlek, zira) bugünkü karşılığına yanlış dönüştürülmesi, taşınmazın sınırlarını tümüyle değiştirebilir.
- Hicri ve rumi tarihlerin miladi karşılığının hatalı hesaplanması, zamanaşımı ve öncelik tartışmalarını etkiler.
- Şahıs ve yer adlarının farklı okunması, mirasçılık zincirinin kopmasına yol açar.
- Vakfiye metinlerinde şart ve tahsis ifadelerinin eksik aktarılması, hakkın kapsamını daraltır.
İtiraz Ederken Doğru Yöntem
Karşı tarafın sunduğu çeviriye itiraz ediyorsanız, genel bir itirazla yetinmeyin. En etkili yol, satır satır karşılaştırmalı bir tablo hazırlamaktır: orijinal metindeki ibare, karşı tarafın çevirisi ve sizin sunduğunuz karşılık yan yana gösterilir. Bu sunum biçimi, hâkimin teknik tartışmayı doğrudan görmesini sağlar ve bilirkişi incelemesi talebinizi güçlendirir.
Belgeye Ulaşma ve Aslını Koruma
Arşiv belgelerinin temini, ilgili kurumun kendi başvuru usulüne tabidir. Elde edilen suretin üzerindeki arşiv fon kodu, dosya ve gömlek numarası mutlaka korunmalıdır; bu bilgiler belgenin kaynağını doğrulanabilir kılar ve sonradan yapılacak kontrole imkân verir. Kaynağı gösterilmeyen bir sureti, karşı tarafın sahtelik iddiasına karşı savunmak güçtür. Özel arşivlerden ya da aile koleksiyonlarından çıkan belgelerde ise, belgenin nereden ve nasıl elde edildiği baştan açıklanmalıdır.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Belgenin yüksek çözünürlüklü görüntüsünü ve varsa onaylı suretini temin edin.
- Çeviriyi konuya hâkim bir uzmana yaptırın ve çevirenin kimliğini dosyaya bildirin.
- Ölçü ve tarih dönüşümlerini ayrı bir açıklama notunda gösterin.
- Çeviriyi delil listenizde belgenin eki olarak sunun.
- İtiraz halinde karşılaştırmalı tablo hazırlayarak bilirkişi talebinizi gerekçelendirin.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Elinizdeki belgenin türü, tarihi ve dava konusu taşınmazın durumu sonucu belirleyeceğinden, süreci gayrimenkul hukuku alanında çalışan bir hukukçuyla yürütmeniz uygun olur.