Üniversite bünyesinde kurulan iş analitiği ve müşteri içgörüsü merkezleri, akademik araştırmayı şirket verileriyle birleştiren yapılardır. Boğaziçi Üniversitesi İş Analitiği ve Müşteri İçgörüsü Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği bu birimin amacını ve organlarını belirler. Bu merkezlerin hukuki hassasiyeti, faaliyetin doğrudan gerçek kişi verileri ve ticari sır üzerinde yürümesinden kaynaklanır; bu nedenle yönetmelik tek başına yeterli bir çerçeve sunmaz.
Şirket Verisiyle Akademik Çalışmanın Hukuki Zemini
Bir şirketin müşteri verisini üniversiteye analiz için aktarması, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu anlamında bir veri işleme faaliyetidir. Burada ilk belirlenmesi gereken, tarafların veri sorumlusu mu yoksa veri işleyen mi olduğudur; çünkü aydınlatma, güvenlik ve ihlal bildirimi yükümlülükleri bu ayrıma göre dağılır. Şirketin müşterilerine yaptığı aydınlatma metninde analiz amacına yer verilmemişse, verinin bu amaçla aktarılması başlı başına bir risk oluşturur.
Anonimleştirme mi, Takma Adlaştırma mı?
- Anonim veri, KVKK kapsamı dışındadır; ancak geri döndürülemez olması gerekir.
- Yalnızca ad-soyad silinip müşteri numarası bırakılması takma adlaştırmadır ve veri hâlâ kişisel veridir.
- Konum, satın alma zamanı ve cihaz bilgisi gibi alanların birleşimi, adı silinmiş bir kaydı yeniden kimliklendirebilir.
- Anonimleştirme yönteminin ve yeterlilik değerlendirmesinin yazılı olarak belgelenmesi gerekir.
Yurt Dışı Bulut Hizmetleri Sorunu
Analiz ve model eğitimi çoğu zaman yurt dışında barındırılan bulut altyapılarında yapılır. Kişisel verinin yurt dışına aktarımı, Kanunda öngörülen aktarım şartlarından birine dayanmalıdır. Bu koşul sağlanmadan yapılan aktarım, sonradan giderilmesi güç bir hukuka aykırılıktır. Proje planlanırken hangi verinin nerede işleneceği baştan kararlaştırılmalıdır.
Ortaya Çıkan Modelin ve Yayının Sahibi Kim?
Sanayi iş birliği projelerinde en çok ihtilaf, çalışmanın çıktısı üzerinde yaşanır. Sözleşmede açıkça düzenlenmesi gereken başlıklar:
- Geliştirilen algoritma ve yazılım üzerindeki hakların kime ait olacağı, ortak mülkiyet öngörülüyorsa kullanım koşulları.
- Yazılım koduna ilişkin hakların 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yazılı devir gerektirdiği.
- Patentlenebilir bir çıktı doğması hâlinde çalışan buluşlarına ilişkin bildirim ve bedel süreci.
- Akademik yayın hakkı ve şirketin gizlilik gerekçesiyle yayını erteleyebileceği azami süre.
- Proje sona erdiğinde verilerin iade veya imha edileceği ve bunun tutanağa bağlanacağı.
Öğrenci ve Araştırmacıların Konumu
Projede çalışan lisansüstü öğrencilerin tez konusu ile şirketin gizlilik talebi çatışabilir. Tezin süresiz gizli tutulmasını öngören taahhütler, akademik yükümlülüklerle uyumsuzluk doğurur. Ayrıca öğrencilerin ürettiği kod ve model üzerindeki hakların durumu, ayrı bir taahhütname ile açıklığa kavuşturulmalıdır. Gizlilik sözleşmelerinin süresi ve kapsamı belirli tutulmadığında, ileride ihlal iddiasıyla karşılaşma riski artar.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır; veri aktarım modeli, gizlilik ve fikri mülkiyet hükümleri her projede farklılaştığından, sözleşme imzalanmadan önce metnin hukuki incelemeden geçirilmesi önerilir.