Bir kalite ve güvenlik kuruluşunun onaylanmış kuruluş olarak görevlendirilmesine dair tebliğ, teknik mevzuata uygunluk değerlendirmesi yapacak kuruluşun yetkisini ilan eder. Önceki başlıkta yetkinin idari boyutuna değinilmişti; burada odak, üretici ile belgelendirme kuruluşu arasındaki özel hukuk ilişkisi ve bu ilişkiden doğan uyuşmazlıklardır.
Belgelendirme Sözleşmesinin Niteliği
Üretici ile onaylanmış kuruluş arasındaki ilişki, kural olarak Türk Borçlar Kanunu anlamında bir hizmet ya da eser benzeri sözleşme ilişkisi kurar. Sözleşmede genellikle; değerlendirme kapsamı, denetim takvimi, ücret, gizlilik, belgenin askıya alınma ve iptal hâlleri düzenlenir. Uyuşmazlıkların büyük kısmı bu maddelerin belirsiz bırakılmasından doğar. Her iki taraf da tacir ise, ilişki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun ticari iş hükümlerine tabi olur.
Sık Görülen Uyuşmazlık Konuları
- Belgenin askıya alınması: gözetim denetiminde tespit edilen uygunsuzluk sonrası verilen kararın gerekçesi ve süresi
- Gizlilik ihlali iddiası: denetim sırasında öğrenilen üretim bilgilerinin korunması
- Ücret alacağı: denetim tamamlanmasına rağmen ödenmeyen bedel
- Zarar iddiası: hatalı ya da gecikmeli belgelendirme nedeniyle üreticinin ihracat kaybı
- Kapsam tartışması: belgenin hangi ürün ailesini kapsadığının açık yazılmaması
Sorumluluğun Sınırları
Onaylanmış kuruluşun raporu, ürünün mevzuata uygunluğuna ilişkin üçüncü taraf değerlendirmesidir; ürünün güvenliğine ilişkin nihai sorumluluğu üreticiden almaz. Buna karşılık kuruluşun özensiz denetimi nedeniyle doğrudan zarar doğduğu ispatlanabilirse, sözleşmeye aykırılık esasına dayalı tazminat talebi gündeme gelebilir. Sözleşmedeki sorumluluk sınırlama kayıtlarının geçerliliği ise ayrıca değerlendirilir; ağır kusur hâllerinde bu tür kayıtların uygulanmayacağı yönündeki genel ilke gözetilmelidir.
Uyuşmazlık Çözüm Yolunun Belirlenmesi
- Sözleşmede tahkim veya yetkili mahkeme kaydı olup olmadığını ilk olarak inceleyin.
- Ticari nitelikteki alacak ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabuluculuğun dava şartı olup olmadığını değerlendirin.
- Uyuşmazlığın belgelendirme kararına mı yoksa görevlendirmeye ilişkin idari işleme mi yönelik olduğunu ayırın; ikincisinde idari yargı yolu gündeme gelir.
- Denetim tutanakları, uygunsuzluk bildirimleri ve yazışmaları tarih sırasıyla dosyalayın; ispat büyük ölçüde bu belgelerle yapılır.
- Zarar iddiasında bulunuluyorsa kaybedilen siparişi ve nedensellik bağını gösteren belgeleri baştan hazırlayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut bir sözleşmenin yerine geçmez. Belgelendirme ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda sözleşme metni belirleyici olduğundan, dava veya fesih kararı öncesinde sözleşmenin hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.