Uluslararası ilişkiler alanında çalışan bir üniversite merkezi, doğası gereği yurt dışı kurumlarla temas hâlindedir. Ankara Üniversitesi Uluslararası Siyasi ve Ekonomik İlişkiler Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin kuruluş yönetmeliği merkezin iç yapısını kurar; ancak sınır aşan işbirliklerinin hukuki yükü büyük ölçüde imzalanan mutabakat ve sözleşme metinlerinde toplanır. Bu rehber, o metinlerin nasıl okunması gerektiğini anlatır.
Mutabakat Zaptı ile Sözleşme Arasındaki Fark
Uygulamada en sık karışan nokta budur. Başlığında "mutabakat zaptı" yazan bir metin, içinde ölçülebilir edim, bedel ve yaptırım barındırıyorsa hukuken bağlayıcı bir sözleşme gibi değerlendirilebilir. Tersi de mümkündür: "sözleşme" başlıklı ama yalnızca niyet beyanı içeren metin bağlayıcı borç doğurmaz. Belirleyici olan başlık değil, metnin içeriğidir. İmzadan önce her maddenin bir yükümlülük mü yoksa temenni mi olduğu tek tek işaretlenmelidir.
İmza Yetkisi: En Sık Görülen Sakatlık
Merkez müdürünün üniversiteyi uluslararası düzeyde temsil ve ilzam yetkisi, kuruluş metninde ve üniversitenin genel teşkilat düzeninde nereye kadar tanınmışsa oraya kadardır. Rektörlük onayı gerektiren bir taahhüdün merkez düzeyinde imzalanması hâlinde:
- İşlemin üniversiteyi bağlayıp bağlamadığı tartışmaya açılır
- Karşı taraf iyiniyet iddiasıyla üniversiteye yönelebilir
- İmzalayan kişi bakımından kişisel sorumluluk gündeme gelebilir
Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Merci Kaydı
Yabancı bir kurumla yapılan metinlerde çoğu zaman en sona bırakılan bu iki kayıt, uyuşmazlık çıktığında en belirleyici maddedir. Uygulanacak hukukun yabancı hukuk seçilmesi, ihtilaf hâlinde o hukukun içeriğinin ispatı yükünü doğurur ve süreci hem uzatır hem pahalılaştırır. Tahkim kaydı konulacaksa; tahkim yeri, dili ve hakem sayısı belirsiz bırakılmamalıdır. Belirsiz bir tahkim kaydı, tahkime de yargıya da gidilemeyen bir tıkanma yaratabilir.
Çeviri Farkından Doğan İhtilaf
İki dilde imzalanan metinlerde hangi nüshanın esas alınacağı yazılmazsa, iki metin arasındaki en küçük terim farkı esaslı bir uyuşmazlığa dönüşebilir. Asıl metin kaydı her iki dilli sözleşmede bulunmalıdır. Ayrıca teknik terimlerin çevirisi, alan uzmanı ile birlikte kontrol edilmelidir.
İmza Öncesi Son Kontrol
- Metnin her maddesi için: bağlayıcı mı, temenni mi?
- İmzalayanın yetkisi hangi belgeye dayanıyor?
- Uygulanacak hukuk, yetkili merci ve dil kaydı açık mı?
- Fesih, süre uzatımı ve fikrî hak maddeleri var mı?
- Mali yükümlülük doğuyorsa bütçe kaynağı gösterilmiş mi?
Bu değerlendirmeler genel bir çerçeve sunar. Sınır aşan her işbirliğinin kendine özgü riskleri bulunduğundan, imza aşamasına gelmeden metnin bütünüyle incelenmesinde ve gerekiyorsa müzakere edilmesinde yarar vardır.