4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 3 üncü maddesinin (g) bendi, belirli kamu kuruluşlarının ticari ve sınai faaliyetleriyle doğrudan ilgili mal ve hizmet alımlarını Kanun'un genel usullerinin dışında tutar. Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü'nün bu kapsamdaki alımlarına ilişkin yönetmelik de bu istisna alanının kendi usulünü belirler. İstekliler açısından kritik soru şudur: istisna kapsamındaki bir alımda itiraz nereye yapılır?
İstisna Ne Anlama Gelir, Ne Anlama Gelmez?
İstisna, alımın hukuk dışı yapılabileceği anlamına gelmez; yalnızca 4734 sayılı Kanun'un ayrıntılı ihale usullerinin yerine kurumun kendi yönetmeliğinin uygulanacağını gösterir. Alım yine de idari işlem niteliğindedir ve idare hukukunun genel ilkelerine, saydamlık, rekabet ve eşit muamele ölçütlerine tabidir. Yönetmelikte açık hüküm bulunmayan hâllerde, kurumun kendi düzenlemesinin ruhuna uygun yorum yapılması gerekir.
İtiraz Merciini Doğru Seçmek
Bu, istisna alımlarında en sık yapılan hatadır. 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerde işletilen idareye şikâyet ve ardından Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yolu, 3/(g) istisnası kapsamındaki alımlar bakımından aynı biçimde işlemeyebilir. Yanlış mercie yapılan başvuru, süreyi durdurmadığı gibi asıl başvuru süresinin de dolmasına yol açar. Bu nedenle:
- İhale dokümanında itiraz usulünün nasıl düzenlendiği baştan okunmalıdır.
- Doküman itiraz mercii göstermiyorsa, idareye yazılı başvuru yapılıp kayıt altına alınmalıdır.
- Aynı anda idari yargı yolunun süresi de takvimlenmelidir.
Doküman Aşamasındaki İtirazlar
Teknik şartnamenin belirli bir markayı işaret ettiği, yeterlik kriterlerinin rekabeti daraltacak ölçüde ağır tutulduğu ya da iş deneyim şartının işin niteliğiyle orantısız olduğu iddiaları, teklif verildikten sonra değil doküman aşamasında ileri sürülmelidir. Teklif veren isteklinin dokümana sonradan itiraz etmesi, dokümanı kabul etmiş sayılma tartışmasını doğurur ve savunmayı zayıflatır.
Sözleşme Aşamasında Doğan Uyuşmazlıklar
İstisna kapsamında imzalanan sözleşmelerde teslim, muayene-kabul, gecikme cezası ve teminat irat kaydı konuları öne çıkar. Muayene ve kabul tutanaklarına yükleniciye şerh düşme imkânı tanınmaması ya da tutanağın tebliğ edilmemesi sık görülen bir sorundur. Teminatın irat kaydı gibi ağır sonuç doğuran işlemlerde, dayanağın sözleşme ve yönetmelik maddesiyle birlikte gösterilmesi aranır.
İstekli İçin Kontrol Listesi
- Alımın istisna kapsamında olup olmadığını ilan metninden teyit edin.
- Dokümandaki itiraz usulünü ve sürelerini not alın.
- Her yazışmayı kayıt/evrak numarasıyla belgeleyin.
- Teklif ve eklerinin idareye teslim anını ispatlayacak kaydı saklayın.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. İstisna kapsamındaki alımlarda usul kurumdan kuruma değiştiği için, somut ihale dokümanı incelenerek başvuru stratejisinin belirlenmesi gerekir.