Üniversite bünyesindeki psikolojik danışma ve rehberlik merkezleri, öğrencilere ve çoğu zaman topluma yönelik danışmanlık hizmeti sunar. Kuruluş yönetmeliği merkezin yapısını düzenlerken, mesleğin özünü oluşturan gizlilik ilkesi ile bazı hâllerde doğan bildirim yükümlülüğü arasındaki gerilim yönetmelikte değil, genel mevzuatta çözülür. Bu rehber, tam olarak o gerilim noktasına odaklanır.
Gizliliğin Kapsamı ve İstisnaları
Danışma sürecinde öğrenilen bilgiler kural olarak gizlidir; bu hem meslek etiği hem de hukuki bir yükümlülüktür. Ancak gizlilik mutlak değildir. Danışanın kendisine veya bir başkasına yönelik ciddi ve yakın bir tehlike söz konusu olduğunda, gizliliğin sınırı devreye girer. Bu noktada danışmanın karşılaştığı asıl soru "anlatayım mı" değil, "kime, ne kadarını, hangi biçimde anlatmalıyım" sorusudur. Paylaşım, tehlikeyi bertaraf etmek için gereken asgari bilgiyle sınırlı tutulmalıdır.
Suç Bildirimi ile Sır Saklama Arasındaki Denge
Türk hukukunda, mesleği gereği sır saklamakla yükümlü kişiler için sır saklama esas olmakla birlikte, belirli durumlarda bildirimde bulunma yükümlülüğü de düzenlenmiştir. Özellikle çocuğun istismarı ve ihmali ile hayati tehlike içeren durumlar bu kapsamda değerlendirilir. Merkez için doğru yaklaşım, danışmanı bu kararla tek başına bırakmamaktır: yazılı bir iç prosedür, hangi durumda kime danışılacağını ve kararın nasıl kayda geçirileceğini önceden belirlemelidir.
İlk Görüşmede Yapılması Gereken Bilgilendirme
Gizliliğin sınırları danışana daha ilk görüşmede anlatılmalıdır. Bu bilgilendirme, sonradan yaşanacak güven kırılmasını büyük ölçüde önler. En az şu başlıklar aktarılmalıdır:
- Görüşme kayıtlarının nasıl tutulduğu ve nerede saklandığı
- Kayıtlara kimin erişebildiği
- Gizliliğin hangi hâllerde sınırlanabileceği
- Danışanın kendi kaydına erişim ve düzeltme talebinde bulunma imkânı
- Süpervizyon veya vaka toplantılarında bilgilerin nasıl paylaşıldığı
Kayıtların Talep Edilmesi Hâlinde İzlenecek Yol
- Talebin kimden geldiği ve hangi hukuki dayanağa dayandığı belirlenir.
- Yazılı olmayan talepler işleme alınmaz; yazılı ve dayanağı belirtilmiş talep istenir.
- Talep bir yargı makamından geliyorsa, istenen kapsamla sınırlı bilgi verilir; tüm dosyanın kendiliğinden gönderilmesi doğru değildir.
- Veli veya üçüncü kişi taleplerinde, danışanın yaşı ve rızası ayrıca değerlendirilir.
- Yapılan her paylaşım tarih, muhatap ve kapsam belirtilerek dosyaya işlenir.
Elektronik Ortam ve Çevrimiçi Görüşmeler
Çevrimiçi danışmanlıkta kullanılan platformun kayıt tutup tutmadığı, verinin nerede saklandığı ve oturuma üçüncü kişilerin katılıp katılamayacağı önceden kontrol edilmelidir. Danışanın bulunduğu ortamın mahremiyetinin sağlanamadığı durumlarda görüşmenin ertelenmesi, sonradan doğacak ihlallerden daha az maliyetlidir.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; her vakanın koşulları farklıdır. Özellikle bildirim yükümlülüğünün doğduğu şüphesi bulunan durumlarda, gecikmeden hukuki görüş alınması yerinde olur.