4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun, üretim tesisinin özel hukuk kişisince kurulup işletilmesini ve üretilen enerjinin satışını çerçeveleyen bir düzenlemedir. Modelin özelliği, kamu idaresi ile yatırımcı arasındaki ilişkinin hem idari hem ticari yönler taşımasıdır. Uyuşmazlık çıktığında ilk ve en pahalı soru şudur: bu dava hangi yargı koluna açılacak?
İlişkinin Hukuki Niteliği Neden Tartışmalı?
Yap-işlet düzeninde şirket, tesisi kendi kaynağıyla kurar, belirli bir dönem işletir ve enerjiyi sözleşmede öngörülen çerçevede satar. Süreç; izin, uygunluk ve onay gibi tek yanlı idari işlemlerle, sonrasında ise karşılıklı edimler içeren sözleşme ilişkisiyle ilerler. Aynı dosyada bu iki katman iç içe geçtiği için, uyuşmazlığın kaynağını doğru ayırmak gerekir.
Sözleşme Öncesi Aşamada Doğan Uyuşmazlıklar
Şirket seçimi, başvurunun reddi, uygunluk kararının geri alınması gibi işlemler henüz sözleşme kurulmadan gerçekleşir ve idari işlem niteliği taşır. Bu aşamada dava açılacaksa, işlemin tebliğ edildiği tarihin belgeyle ortaya konması esastır; yazışmanın kurumsal e-posta veya evrak kayıt numarasıyla izlenebilir olması sonradan tartışmayı bitirir.
İşletme Döneminde Çıkan Sorunlar
- Enerji satış bedelinin hesaplanması ve fiyat farkı talepleri
- Tesisin devri, ortaklık yapısındaki değişikliğin onaya bağlı olup olmadığı
- Süre uzatımı, mücbir sebep ve gecikme sorumluluğu
- İzin ve ruhsatların yenilenmemesi nedeniyle işletmenin durması
Bu başlıkların bir kısmı sözleşme hükümlerinden, bir kısmı ise idarenin kamu gücüne dayanan kararlarından doğar. Talebin dayanağı sözleşme maddesi mi yoksa idari karar mı, dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Yanlış Merciye Başvurmanın Bedeli
Görevsiz mahkemede geçirilen zaman, çoğu kez dosyanın esasından daha ağır bir kayıp yaratır. Yatırımcı tarafında sık görülen hata, idari nitelikteki bir kararı ticari alacak davasının içine gömmektir; idare tarafında ise sözleşmesel bir talebi tamamen idari işlem gibi ele almaktır. İki ihtimalin de gündeme gelebileceği dosyalarda, süre koruyucu adımların paralel planlanması gerekir.
Dosya Kurarken İzlenecek Sıra
- İzin, onay ve sözleşme metinlerini tarih sırasına dizin.
- Her talep için dayanağın sözleşme hükmü mü idari karar mı olduğunu işaretleyin.
- İdareye yapılan yazılı başvuruları ve cevap tarihlerini ayrı bir tabloda tutun.
- Teknik iddialar için ölçüm, üretim ve fatura kayıtlarını dönemsel olarak arşivleyin.
Bu içerik yol gösterici bir çerçeve sunar; enerji yatırımlarında sözleşme metni her projede farklılaştığından, somut dosyada değerlendirme yapılmadan genel sonuçlara dayanılmamalıdır.