İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alındığında, kişinin ülkeye dönüş yol gideri ve barınma gibi masraflar doğar. İlgili yönetmelik, bu masrafların yabancıyı izinsiz çalıştıran işverenden tahsil edilmesinin usulünü düzenler. İşveren açısından bu, çalışma izni olmadan yabancı istihdam etmenin idari para cezasından ayrı ve ek bir mali sonucudur.
İki Ayrı Yaptırım Birbirine Karıştırılmamalı
İşverenin karşılaştığı tablo genellikle iki katmanlıdır: 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamındaki idari para cezası ve bu yönetmelik uyarınca istenen masraf tahsili. Bunlar farklı hukuki dayanaklara sahiptir ve ayrı ayrı itiraza tabidir. Yalnızca para cezasına itiraz edip masraf bildirimini görmezden gelmek, ikinci alacağın kesinleşmesine yol açar.
Masraf Bildiriminde Kontrol Edilecekler
- Masrafın hangi kalemlerden oluştuğu ve belgeye dayanıp dayanmadığı
- Yabancı ile işveren arasındaki çalışma ilişkisinin nasıl tespit edildiği
- Tespit tutanağının tarihi ile iddia edilen çalışma dönemi arasındaki uyum
- Birden fazla yabancı için toplu hesaplama yapılmışsa kişi bazında ayrıştırma
- Bildirimin gerçek işverene mi, yoksa alt işveren/aracıya mı yöneltilmesi gerektiği
Alt İşveren ve Aracı İlişkisinde Sorumluluk
Şantiye, tarım, tekstil ve temizlik gibi alanlarda işçi temini çoğunlukla aracı üzerinden yapılır ve tespit sırasında fiilen kimin işveren olduğu tartışmalı hâle gelir. Ücret ödemelerinin kim tarafından yapıldığı, talimatın kimden geldiği ve çalışma düzeninin kim tarafından belirlendiği bu tartışmada belirleyicidir. Yazılı bir hizmet alım sözleşmesi, tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz ancak ilişkinin niteliğini göstermede önemli bir dayanaktır.
İtiraz Yolu
- Bildirimin tebliğ tarihi kesin olarak tespit edilir; sürenin başlangıcı buradadır.
- Masrafın dayanağı ve dökümü idareden yazılı olarak istenir.
- Süresi içinde ilgili valilik/il müdürlüğü nezdinde yazılı itiraz yapılır.
- İtirazın reddi hâlinde idari yargıda iptal davası açılır; alacak takibe konulmuşsa buna ilişkin ayrı hukuki yollar da değerlendirilir.
Tebligat Gecikmesi Riski
Bu tür bildirimler işyeri adresine yapılır ve şantiye veya mevsimlik faaliyetlerde adres fiilen boş olabilir. Tebliğ tarihi ile evrakın işverene ulaştığı tarih arasındaki fark, itiraz süresini fiilen tüketebilir. Adres kayıtlarının güncel tutulması ve evrak takibinin bir kişiye zimmetlenmesi, bu riski azaltan en basit tedbirdir.
Önleyici Yaklaşım
Çalışma izni başvurusunun işe başlamadan önce tamamlanması, izin başlangıç tarihi ile fiilî çalışma tarihinin örtüşmesi ve izin süresinin bitiminin takvime işlenmesi, bu sürecin hiç başlamamasını sağlar.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Tespit tutanağının içeriği ve çalışma ilişkisinin biçimi sonucu doğrudan etkileyeceğinden, bildirim elinize geçtiğinde vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.