4738 sayılı Cumhurbaşkanı kararı, 4618 sayılı karar ile onaylanan Paris Anlaşması'nın yürürlük tarihinin 10/11/2021 olarak tespit edilmesine ilişkindir. Tek cümlelik bir tespit kararı gibi görünse de, bir milletlerarası anlaşmanın iç hukukta hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağını belirlemesi bakımından hukuken önemlidir. Aşağıda, bu tespitin uygulamada ne anlama geldiği açıklanmaktadır.
Onay, Yayım ve Yürürlük Üç Ayrı Andır
Milletlerarası anlaşmalarda birbirine karıştırılan üç tarih vardır: anlaşmanın onaylanması, onay işleminin Resmî Gazete'de yayımlanması ve anlaşmanın yürürlüğe girmesi. Yürürlük tarihi, çoğu zaman anlaşmanın kendi hükümlerine göre belirlenir ve onay tarihinden sonraya sarkar. Bir yükümlülüğün hangi tarihten itibaren doğduğu sorusu, yürürlük tarihiyle cevaplanır. 4738 sayılı karar da tam olarak bu boşluğu doldurur.
İç Hukuktaki Konum
Anayasal düzenimizde usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiasıyla başvuru yolu kapalıdır. Bu nedenle Paris Anlaşması, iç hukukta doğrudan atıf yapılabilecek bir metin hâline gelmiştir. Ancak anlaşmanın çoğu hükmü devlete yönelik yükümlülükler içerdiğinden, özel kişiler bakımından etkisi genellikle dolaylıdır: iklim politikasına dayanak oluşturur, ikincil düzenlemelerin yorumunda kullanılır.
İşletmeler Açısından Pratik Yansımalar
- Sera gazı emisyonlarının izlenmesi ve raporlanmasına ilişkin yükümlülüklerin ağırlaşması.
- İhracatta karbon ayak izine dayalı düzenlemelerin ticari sözleşmelere yansıması.
- Yatırım kredilerinde ve finansmanda sürdürülebilirlik ölçütlerinin aranması.
- Çevre izin ve lisans süreçlerinde iklim etkisine ilişkin değerlendirmelerin genişlemesi.
Yürürlük Tarihinin Uyuşmazlıklardaki Rolü
Bir idari işlemin veya sözleşmesel yükümlülüğün anlaşma hükümleriyle uyumu tartışıldığında, ilk sorulacak soru işlemin tarihidir. Yürürlük tarihinden önceki dönemlere ilişkin işlemler bakımından anlaşmaya doğrudan dayanmak güçtür. Bu nedenle 4738 sayılı kararla sabitlenen tarih, iklim temelli hukuki tartışmalarda bir sınır çizgisi işlevi görür.
Kurumsal Hazırlık İçin Kontrol Listesi
- Faaliyetinizin emisyon raporlama yükümlülüğü kapsamında olup olmadığını belirleyin.
- Mevcut çevre izinlerinizin kapsamını ve yenileme takvimini gözden geçirin.
- İhracat yaptığınız pazarlardaki karbon düzenlemelerini sözleşmelerinize yansıtın.
- Ölçüm ve raporlama verilerini denetlenebilir biçimde arşivleyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İklim mevzuatı hızla gelişen bir alan olduğundan, işletmenizin yükümlülüklerini güncel ikincil düzenlemeler ışığında ve gerektiğinde hukuki destek alarak değerlendirmeniz uygun olur.