7091 sayılı Kanun, olağanüstü hal döneminde çıkarılmış bir kanun hükmünde kararnamenin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından aynen kabul edilmesiyle hukuk düzenine girmiştir. Bu tür metinlerde uygulamacıyı asıl ilgilendiren nokta çoğu zaman hükmün içeriği değil, hükmün hangi hukuki kılıfa büründüğüdür. Çünkü kararname aşamasında geçerli olan denetim rejimi ile kanunlaşmadan sonraki rejim birbirinden farklıdır ve bu fark, açılacak davanın yerini ve türünü doğrudan belirler.
Kararname Aşaması ile Kanun Aşaması Arasındaki Fark
Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri, yürürlükte kaldıkları sürece kendine özgü bir denetim tartışmasının konusuydu. Meclis bu metinleri kabul ettiğinde ise ortaya artık şeklen ve maddeten bir kanun çıkar. Bunun pratik yansıması şudur: metne yönelik soyut norm denetimi tartışması kanun rejimi üzerinden yürür; buna karşılık kişiye uygulanan işlem, ilgili idarenin tesis ettiği bireysel idari işlem olarak kalmaya devam eder. Yani norm ile işlem ayrımı korunur ve bireyin dava ehliyeti işlem üzerinden doğar.
Bireysel İşlemi Normdan Ayırmak
Uygulamada en sık görülen kafa karışıklığı, kişinin doğrudan kanun metnini hedef alan bir dilekçe yazmasıdır. Oysa idari yargıda dava, kural olarak kişinin hukuki durumunu değiştiren somut işleme karşı açılır. Dilekçede kanun metni yalnızca dayanak normun yorumu bakımından tartışılır; talep sonucu ise işlemin iptaline yönelik olmalıdır. Norma ilişkin itirazlar, dosya görülürken mahkemeden Anayasa Mahkemesine başvurulması talebiyle gündeme getirilebilir.
Dosya Kurarken Öncelik Sırası
- Kişiye tebliğ edilen belgeyi ve tebliğ tarihini kesin biçimde tespit edin; süre bu tarihten işler.
- İşlemin dayanağı olarak gösterilen hükmü, kanunlaşmış metin üzerinden okuyun; kararname metniyle karşılaştırın.
- İşlemi tesis eden idarenin yetkili olup olmadığını ayrıca sorgulayın; yetki sakatlığı esasa girilmeden sonuç doğurabilir.
- İdari başvuru yapıldıysa başvuru ve cevap yazışmalarını kronolojik bir dizin hâline getirin.
Süre Yönetiminde Gözden Kaçan Ayrıntı
İdari Yargılama Usulü Kanunu bakımından iptal davası süresi hak düşürücü niteliktedir; kaçırılan süre esasa girilmeden davanın reddine yol açar. Zımni ret, üst makama başvuru ve yeniden başvuru hâllerinde sürenin nasıl işleyeceği ise dosyaya göre değişir. Bu nedenle tebligat tarihini, yapılan her başvuruyu ve alınan her cevabı tek bir takvim üzerinde toplamak, dağınık not tutmaktan çok daha güvenlidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. Kişiye tebliğ edilen belgenin türü ve tarihi değiştiğinde izlenecek yol da değişebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.