Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS), gelişme yolundaki ülkeler menşeli eşyanın ithalatında gümrük vergisinin indirimli ya da sıfır oranlı uygulanmasına imkân tanıyan tek taraflı bir tercih rejimidir. İthalat: 2004/21 sayılı Tebliğ, bu rejimden yararlanmak isteyen ithalatçının hangi belgeyi hangi aşamada gümrük idaresine sunacağını düzenler. Uygulamada çıkan uyuşmazlıkların büyük bölümü vergi oranının kendisinden değil, menşe ispatının usulüne uygun kurulamamasından kaynaklanır.
Tercihli Tarifeden Yararlanmanın Ön Koşulları
Tercihli oran kendiliğinden uygulanmaz; beyanname aşamasında talep edilmesi ve dayanağının belgeyle ortaya konması gerekir. Üç unsurun aynı anda sağlanması aranır:
- Eşyanın tercih tanınan ülke menşeli olması ve bunun geçerli bir menşe ispat belgesiyle gösterilmesi,
- Eşyanın tebliğ ekindeki tercih kapsamı listelerde yer alan tarife pozisyonuna girmesi,
- Sevkiyatın doğrudan nakliyat kuralına uygun biçimde gerçekleşmiş olması.
Menşe İspat Belgesi Zincirini Kurmak
Menşe belgesi tek başına değil, sevkiyatın tamamıyla tutarlı bir bütün olarak değerlendirilir. Belgedeki gönderici, alıcı, eşya tanımı ve miktar bilgisinin fatura, taşıma senedi ve beyanname ile örtüşmesi gerekir. Aktarma yapılan limanlarda eşyanın işlem görmediğini gösteren idari belgelerin saklanması, ileride sorulacak sorulara hazırlıklı olmak anlamına gelir.
Sonradan Kontrol Talebi Geldiğinde
İdare, belgenin gerçekliği veya menşe kuralına uygunluğu konusunda kuşkuya düşerse ihracatçı ülke makamına doğrulama talebi gönderebilir. Sonuç olumsuz dönerse ya da makul sürede yanıt alınamazsa tercihli oran geriye dönük olarak reddedilebilir. Bu nedenle ithalat anında alınan belgelerin, işlem tamamlandıktan sonra da erişilebilir biçimde arşivlenmesi önemlidir.
Tercihin Geri Alınmasının Mali Sonucu
Tercihli oranın iptali, aradaki vergi farkının ek tahakkukla istenmesi sonucunu doğurur; olayın niteliğine göre idari para cezası ve gecikme faizi de gündeme gelebilir. Burada kritik ayrım, ithalatçının belgedeki hatayı bilip bilemeyecek durumda olup olmadığıdır; iyiniyetin somut verilerle desteklenmesi savunmanın omurgasını oluşturur.
Uyuşmazlık Doğduğunda İzlenecek Sıra
- Ek tahakkuk ve ceza kararının tebliğ tarihini kayıt altına alın.
- Gümrük idaresi nezdindeki itiraz yolunu, mevzuatta öngörülen kısa süreler içinde tüketin.
- İtirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna başvurmayı, red kararının tebliğinden itibaren işleyen süreye göre planlayın.
- Ödeme yapılacaksa ihtirazi kayıt konusunu, dava hakkını koruyacak biçimde değerlendirin.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her ithalat dosyasının belge düzeni ve ticari akışı farklı olduğundan, ek tahakkukla karşılaşılması hâlinde süre kaybetmeden hukuki danışmanlık alınması yerinde olur.