Tam yargı davasında dosyanın kaderini belirleyen soru, idarenin hukuka aykırı davranıp davranmadığından çok, zararın ve illiyet bağının ispatlanabilir olup olmadığıdır. İdari yargıda yazılı yargılama usulü esas olduğundan, duruşmada anlatılacağı varsayılan hususlar dilekçe ve eklerinde yer almazsa değerlendirme dışı kalabilir.
İspat Yükünün Dağılımı
Davacı, uğradığı zararı ve bu zararın idari işlem ya da eylemle bağını ortaya koymakla yükümlüdür. Buna karşılık idari yargıda geçerli olan resen araştırma ilkesi, hâkime ara kararlarla bilgi ve belge isteme imkânı verir. Bu ikisi birlikte okunduğunda strateji nettir: elde olmayan belgeyi “yok” sayarak dilekçe yazmak yerine, o belgenin hangi idarede bulunduğu ve neden istenmesi gerektiği açıkça gösterilmelidir.
Delil Matrisi Nasıl Kurulur?
İYUK uygulamasında işe yarayan yöntem, her zarar kalemini ayrı satır kabul eden bir matris çıkarmaktır:
- Zarar kalemi: fiili kayıp, yoksun kalınan kazanç, manevi zarar
- Dayanak belge: fatura, ödeme kaydı, bilanço, sağlık raporu, tespit tutanağı
- Kaynak: hangi idarede, hangi klasörde bulunduğu
- Açık: belge yoksa yerine hangi delilin ikame edileceği
Vergi kaynaklı tam yargı taleplerinde VUK uyarınca tutulan defter ve belgeler ile 6183 kapsamında yürütülen takip evrakı, zararın doğduğu anı tarihlendirmek bakımından çoğu kez en güçlü kayıttır.
Sürenin İspatla Kesişen Yüzü
Süre, ispat konusundan bağımsız değildir; çünkü zararın öğrenildiği an aynı zamanda sürenin başlangıcını belirler. İdari eylemlerden doğan zararlarda dava öncesi idareye başvuru zorunluluğu bulunduğundan, başvurunun tarihi ve içeriği dosyaya konulmalıdır. Vergi mahkemelerinde dava açma süresinin genel süreden farklı olduğu gözden kaçarsa, esasa hiç girilmeden ret sonucu doğar.
Usule Aykırı İşlem Riskini Azaltmak
Dilekçe aşamasında yapılan üç hata dosyayı esastan uzaklaştırır: husumetin yanlış idareye yöneltilmesi, talep sonucunun rakamsal olarak belirlenmemesi ve ıslah ihtimalinin baştan hesaba katılmaması. Bilirkişi incelemesi gerektiren zararlarda talebin fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak yazılması, sonradan artırım imkânını korur.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. İdarenin türü, zararın doğduğu tarih ve elinizdeki belgelerin kapsamı stratejiyi tümüyle değiştirebileceğinden, dosyanızı somut belgelerle birlikte değerlendirmek gerekir.