İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında, dosyanın kaderi çoğu kez esasa girilmeden önce belirlenir. Yanlış mahkeme, atlanmış ön başvuru veya hatalı süre hesabı, haklı bir talebi usulden reddettirebilir.
Vergi Mahkemesi mi, İdare Mahkemesi mi?
İlk ayrım uyuşmazlığın kaynağındadır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerle bunların zam ve cezalarına ilişkin uyuşmazlıklar vergi mahkemesinde; bunun dışındaki idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar idare mahkemesinde görülür. VUK ve 6183 kapsamındaki takip işlemlerine karşı açılacak davalarda bu ayrım özellikle önemlidir; ödeme emrine karşı açılan dava ile idarenin hizmet kusurundan doğan tazminat talebi aynı çatı altında değerlendirilmez.
Yetkiyi Belirleyen Ölçüt Zararın Doğduğu Yerdir
İYUK'ta tam yargı davaları için yetki, kural olarak zararı doğuran idari işlemi veya eylemi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesine bağlanmıştır. Ancak hizmet ilişkisinden, taşınmazdan veya belirli özel durumlardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda farklı yetki kuralları uygulanır. İdari yargıda yetki kamu düzenindendir; mahkeme resen inceler ve taraflar arasındaki anlaşmayla değiştirilemez.
Sürenin Başlangıcı: Tebliğ, Öğrenme ve Ön Başvuru
İdari yargıda genel dava açma süresi altmış gün, vergi mahkemelerinde ise otuz gündür ve bu süre kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler. İdari eylemlerden doğan zararlarda ise doğrudan dava açılamaz: İYUK, önce ilgili idareye başvurulmasını ve ancak talebin reddi ya da zımnen reddi hâlinde dava açılmasını öngörür. Bu ön başvuru, İYUK'ta belirlenen bir yıllık ve her hâlde beş yıllık süreler içinde yapılmalıdır. Ön başvuru basamağının atlanması, dava şartı yokluğu sonucunu doğurur.
Usule Aykırı İşlemin Tipik Görünümleri
- Zımni ret süresinin dolmasını beklemeden dava açılması
- Dilekçede birden fazla işlemin aralarında maddi veya hukuki bağ olmaksızın birleştirilmesi
- Harç ve posta avansı eksikliğinin verilen kesin süre içinde tamamlanmaması
- Zararın miktarının hiç gösterilmemesi ya da ıslah imkânı düşünülmeden yazılması
Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararı Çıkarsa
- Karar tebliğ edildiğinde, dosyanın gönderileceği mahkeme ve başvuru süresi kararın gerekçesinden not edilir.
- Süresi içinde gönderme talebinde bulunulmazsa dava açılmamış sayılabilir; bu nedenle takvim ilk gün kurulmalıdır.
- Adli–idari yargı arasında görev tartışması varsa, uyuşmazlık mahkemesi yolunun koşulları ayrıca değerlendirilir.
Yukarıdaki çerçeve geneldir; işlemin türü, tebligatın biçimi ve zararın niteliği hesapları değiştirebilir. Dosyanızdaki tebliğ evrakını esas alarak bir hukukçudan değerlendirme almanız yerinde olur.