Akif Kuvet ve Mehmet Ünlükahraman Başvurusu (B. No: 2020/14786)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, tasarrufun iptali davasına konu taşınmazlar üzerindeki ihtiyati tedbirin uzun süredir devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucuların da aralarında olduğu davalılar aleyhine Büyükçekmece Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından 2/3/2012 tarihinde Kilis 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) tasarrufun iptali davası açılmıştır. Mahkemece 12/3/2012 tarihinde taşınmazların üçüncü kişilere devrinin ve temlikinin önlenmesi amacıyla taşınmazlara ihtiyati tedbir konulmuştur.

3. Mahkeme 28/5/2018 tarihinde davanın reddine karar vermiştir.

4. Başvurucular, yargılama devam etmekteyken 7/5/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

5. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi 30/3/2021 tarihinde davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Mahkemenin kararı 21/12/2021 tarihinde Yargıtay 4. Hukuk Dairesi tarafından bozulmuştur.

6. Bozma sonrasında Mahkeme 21/9/2023 tarihinde borcun ödenmiş olmasıyla konusuz kalan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve taşınmazlar üzerindeki ihtiyati tedbirin kaldırılmasına karar vermiştir.

7. Başvuru konusu dava tarafların istinaf kanun yoluna başvurmaması üzerine 9/7/2024 tarihinde kesinleşmiştir.

8. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

9. 2020/14982 numaralı başvurunun konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2020/14786 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

10. Başvurucular, taşınmazları üzerindeki ihtiyati tedbir kararının uzun süre devam etmesinden yakınmıştır. Adalet Bakanlığı (Bakanlık), başvurucuların mülkiyet hakkı ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihatları ve somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

11. Başvuru, mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir.

12. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

13. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. ([GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018), İhsan Metin ([2. B.], B. No: 2015/7044, 23/1/2019), İbrahim Geçer ([1. B.], B. No: 2014/19056, 19/2/2019) ve Şeyhmus Terece ([GK], B. No: 2017/26532, 23/7/2020) kararlarında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir.

Bu çerçevede mülkiyet hakkını sınırlandıran bir tedbirin uygulanmasının ölçülü olabilmesi için kapsamı ve süresi itibarıyla orantılı olarak uygulanması gerektiği ve tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesinin mülkiyet hakkının tanıdığı yetkilerin kullanılmasının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine orantısız bir külfet yüklediği gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır.

Somut başvuruda 12/3/2012 tarihli Mahkeme kararıyla konulan ihtiyati tedbir 21/9/2023 tarihinde kaldırılmıştır. Yaklaşık on bir yılı aşkın süredir devam eden ihtiyati tedbirin, süresi itibarıyla orantılı olmadığı anlaşıldığından anılan kararlarda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

14. Başvurucular, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

15. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK], B. No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir.

Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest olan, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır.

Somut başvuruda da anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

16. Başvurucular; ihlalin tespiti ile makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiası nedeniyle manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvurucular mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle manevi tazminat talebinde bulunmamıştır.

Anayasa Mahkemesi, mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz kılan tedbirin uzun sürmesine ilişkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakkının gerektirdiği ivediliğin ve özenin gösterilmesi bakımından yargısal makamların sorumluluğu olduğuna dikkati çekmektedir (benzer değerlendirme için bkz. Hamit Alihansoy ve diğerleri [1. B.], B. No: 2017/35581, 29/9/2020, § 66).

Buna göre başvuru konusu olayda ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Bunun yanında başvurucuların mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle ayrıca tazminat talebi de olmadığından ihlalin tespiti ile yetinilmesine karar verilmesi gerekir.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI Raportör : Gökhan SÖNMEZ Başvurucular : 1. Akif KUVET 2.Mehmet ÜNLÜKAHRAMAN Vekili : Av. Esra CİMİÇ