Anıl Uygar Gökçen Başvurusu (B. No: 2014/1532)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tutukluluğun kanunda öngörülen azmi süreyi ve makul

süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 5/2/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü sunmuştur.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, Mardin Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir

soruşturma kapsamında 21/12/2009 tarihinde gözaltına alınmış ve Mardin Sulh

Ceza Mahkemesinin 25/12/2009 tarihli kararı ile silahlı terör örgütü adına suç

işleme suçundan tutuklanmıştır.

10. Başvurucu hakkındaki soruşturma dosyası, isnat edilen

suçların terör suçu niteliğinde olması nedeniyle Mardin Cumhuriyet

Başsavcılığının 8/1/2010 tarihli fezlekesi ile Diyarbakır Cumhuriyet

Başsavcılığına (CMK mülga 250. madde ile görevli) gönderilmiştir.

11. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 3/3/2010 tarihli

iddianamesi ile başvurucunun PKK terör örgütünün üyesi olma, PKK terör

örgütünün propagandasını yapma, 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplanti ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet ve

tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurup kullanma suçlarını işlediğinden

bahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer Ağır Ceza Mahkemesine kamu davası

açılmıştır.

12. Dava, Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK mülga 250.

maddeyle görevli) E.2010/228 sayılı dosya üzerinden ve başvurucu yönünden

tutuklu olarak görülmüştür.

13. Mahkeme 20/1/2014 tarihinde başvurucunun da aralarında

olduğu tutuklu sanıkların tutukluluk durumu resen incelemiş ve başvurucunun

tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.

14. Başvurucu 21/1/2014 tarihinde karara itiraz etmiş;

Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK mülga 250. maddeyle görevli)

27/1/2014 tarihli kararı ile itirazın reddine karar verilmiştir.

15. Başvurucu, anılan kararı 27/1/2014 tarihinde öğrendiğini

bildirmiştir.

16 Başvurucu 5/2/2014 tarihinde süresinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

17. 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle

4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) mülga 250.

maddeyle görevlendirilen ağır ceza mahkemelerinin kaldırılması üzerine

Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 7/3/2014 tarihli kararı ile dosya, Mardin

1. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2014/139) devredilmiştir.

18. Anılan Mahkemece 14/4/2014 tarihinde yapılan tensip

incelemesinde başvurucunun tahliyesine karar verilmiş, başvurucu aynı gün

serbest bırakılmıştır.

19. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla İlk

Derece Mahkemesinde derdesttir.

IV. İLGİLİ HUKUK

20. 5271 sayılı Kanun'un "Tutuklulukta

geçecek süre" kenar başlıklı 102. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

"Ağır ceza mahkemesinin görevine giren

işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde,

gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı

geçemez."

21. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat

istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

ilgili bölümü şöyledir:

"Suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında;

...

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde

makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında

hüküm verilmeyen,

...

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler."

22. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat

isteminin koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin

ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin

kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde

bulunulabilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 21/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

24. Başvurucu, demokratik hakkını kullanarak katıldığı bazı

toplantı ve gösteriler nedeniyle yargılandığı davada kuvvetli suç şüphesi

olmamasına rağmen tutukluluğunun dört yılı aşkın bir süredir devam

ettirildiğini, yargılama aşamasında aleyhine yeni bir elde edilmediğini, aksine

isnat edilen bazı eylemler bakımından lehine delillerin ortaya çıktığını, yine

de mahkemelerce tahliye taleplerinin ve tutukluluğa yönelik itirazlarının

reddedildiğini, sonuçta geçici bir tedbir olması gereken tutukluluğun 5271

sayılı Kanun'da öngörülen azami süreyi ve makul süreyi aştığını belirterek

anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş; hak ihlalinin tespiti ile

birlikte tazminat talebinde bulunmuştur.

25. Bakanlık görüşünde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM)

benzer kararları hatırlatılmış ve suç işlediği şüphesiyle bir kişinin

hürriyetinden yoksun bırakılabilmesi için atılı suçu işlediği yönünde makul

şüphenin ya da inandırıcı nedenlerin bulunmasının yeterli olduğu

belirtilmiştir.

26. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru

formunda dile getirdiği iddialarını tekrar etmiştir.

B. Değerlendirme

27. Başvuru formu ve eklerinde Anayasa ile güvence altına alınan

hangi temel hak ve özgürlüğün ihlal edildiği açıkça belirtilmemiştir. Bununla birilikte Anayasa Mahkemesi, olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu itibarla başvurucunun tutukluluğunun

süresinin uzunluğuna ilişkin iddialarının Anayasa'nın 19. maddesinde güvence

altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

28. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi

şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır."

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

30. Yukarıda belirilen Anayasa ve

Kanun hükümleri gereğince Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen

hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek

ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği

gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle

olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt,

B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 17).

31. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun kanunda öngörülen azami

süreyi veya makul süreyi aştığı iddialarıyla yapılan bireysel başvurular

bakımından bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla başvurucu tahliye

edilmiş ise asıl dava sonuçlanmamış da olsa -ilgili Yargıtay içtihatlarına atıf

yaparak- 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının

tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu sonucuna varmıştır (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515,

28/9/2016, §§ 48-62; İrfan Gerçek,

B. No: 2014/6500, 29/9/2016,§§ 33-45).

32. Somut olayda bireysel başvuruda bulunduktan sonra 14/4/2014

tarihinde tahliyesine karar verilen ve aynı gün serbest bırakılan başvurucunun

tutukluluğun Kanun'da öngörülen azami süreyi ve makul süreyi aştığına ilişkin

iddiası, 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında açılacak davada da

incelenebilir. Bu madde kapsamında açılacak dava sonucuna göre başvurucunun

tutukluluğunun Kanun'da öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığının

tespiti hâlinde görevli mahkemece başvurucu lehine tazminata da

hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen

dava yolunun başvurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz etkili bir

hukuk yolu olduğu ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden yapılan bireysel

başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun "ikincil niteliği" ile

bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle başvurucunun iddialarına ilişkin olarak

yargısal başvuru yolları tüketilmeden bireysel başvuru yapıldığı

anlaşıldığından başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna

karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemiş olması

nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

21/6/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Recai AKYEL

Raportör

:

Aydın ŞİMŞEK

Başvurucu

:

Anıl Uygar

GÖKÇEN

Vekili : Av. Şeyhmus TAŞKIN