Aysun Bostan ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2023/19321)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, kamulaştırma bedelinin değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucular Kocaeli'nin İzmit ilçesi, Durhasan Mahallesi, 2288 numaralı parselde bulunan taşınmazın hissedar malikleridir. Bakanlar Kurulu kararıyla taşınmazın bir kısmının Kuzey Marmara Otoyolu (3. Boğaz Köprüsü Dâhil) Projesi kapsamında acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) tarafından Kocaeli 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde acele kamulaştırma kararı nedeniyle dava açılmış, kamulaştırma bedeli bilirkişi raporuyla 557.732 TL olarak tespit edilmiştir. İdare, uzlaşma sağlanamaması nedeniyle başvurucular aleyhine Kocaeli 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası açmıştır.

3. Mahkeme 19/2/2021 tarihinde davanın kabulüne karar vermiştir. Kararda taşınmazın 3.983,80 m²lik kısmının başvurucular ve diğer malikler adına olan tapu kaydının iptali ile İdare adına tesciline hükmetmiş, kamulaştırma bedelini 968.100 TL olarak belirlemiştir. Karara karşı taraflarca yapılan istinaf başvurusu neticesinde Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) tarafından kamulaştırma bedelinin doğru tespit edilmediği gerekçesiyle kararın kaldırılmasına ve dosyanın yeniden karar verilmesi için Mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Başvurucular, Mahkeme nezdinde yargılama devam etmekteyken ilk karar üzerine başlatılan icra takibinde 15/2/2023 tarihinde ödeme yapılması üzerine 13/3/2023 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

5. Komisyon makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilemez olduğuna, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın ise kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

6. Öte yandan bireysel başvuru süreci devam ederken Mahkemece kaldırma kararı doğrultusunda yeniden incelemeler yapılmış ve 22/2/2024 tarihli kararla davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararda kamulaştırma bedeli 1.005.592,61 TL olarak belirlenmiştir. İdare tarafından karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş ve dosya hakkında Bölge Adliye Mahkemesince henüz bir karar verilmediği tespit edilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

7. Başvurucular, hisselerine tekabül eden kamulaştırma bedelinin enflasyon karşısında değer kaybettiğini belirterek mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

8. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, başvurucuların temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

9. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ikincil nitelikte bir hak arama yolu olup bu yola başvurulmadan önce kural olarak olağan kanun yollarının tüketilmesi şarttır. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının uyması gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davranılmadığı takdirde ortaya çıkan ihlale karşı öncelikle yetkili idari ve yargı mercilerine başvurulmalıdır. Bu kapsamda temel hak ve hürriyetlerle ilgili hukuk sisteminin koruma mekanizmalarının öncelikle işletilmesi gerekir. Bu nedenle ihlal iddialarına ilişkin olarak öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi gerekir (Bayram Gök [2. B.], B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 17; Şehap Korkmaz [2. B.], B. No: 2013/8975, 23/7/2014, § 33; Mehmet Sait Bayter [1. B.], B. No: 2020/5139, 28/2/2024, § 5).

10. Somut olayda başvurucular, Mahkemece ilk olarak tespit edilen kamulaştırma bedeli üzerinden başlatılan icra takibi neticesinde İdarece ödeme yapılması üzerine bireysel başvuruda bulunmuş ise de söz konusu bedele ilişkin karar Bölge Adliye Mahkemesince kaldırılmış ve bireysel başvuru süreci devam ederken Mahkemece yeni bir kamulaştırma bedeli belirlenmiştir.

Yeniden belirlenen kamulaştırma bedeline yönelik karara karşı da İdare istinaf başvurusunda bulunmuş, dosyanın Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde derdest olduğu görülmüştür. Dolayısıyla başvurucuların hissedarı oldukları taşınmazın kamulaştırma bedelinin henüz kesinleşmediği ve kesinleşmeyen bir bedelin değer kaybına uğrayıp uğramadığı noktasında da bu aşamada inceleme yapılamayacağı değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkin yargılamanın devam ettiği görüldüğünden başvuruda olağan kanun yollarının tüketilmediği anlaşılmıştır.

11. Açıklanan gerekçelerle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Yıldız SEFERİNOĞLU Kenan YAŞAR Metin KIRATLI Raportör : Nur Hilal MERMER Başvurucular : 1. Aysun BOSTAN 2. Figen SAVURTAŞ 3. Mükerrem ÖZDİL 4. Nesrin AKBAŞ 5. Semra NERGİS 6. Serdar ÖZDİL 7. Zeynep ÇOBAN Vekili : Av. Murat AKÇA