Azize Cansağ Bağlı Başvurusu (B. No: 2023/27177)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuruya Konu Dava Süreci

2. Başvurucu 21/2/2023 tarihinde nüfus kaydının düzeltilmesi talepli dava açmıştır. Başvurucu aynı zamanda adli yardım talebinde bulunmuştur. Başvurucu adli yardım talebine ilişkin olarak fakirlik belgesi sunmuştur. Ayrıca avukatının kendisinden ücret almadığını belirtmiştir.

3. Batman 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) görülen davada Mahkeme 23/2/2023 tarihli ara kararı ile adli yardım talebinin reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde başvurucunun kendisini özel avukat ile temsil ettiği ve maddi durumunun olmadığına ilişkin yeterli bilgi ve belge sunmadığı, başvurucu adına banka hesap kayıtlarının olduğu ve davanın mahiyeti gereği yapılacak yargılamada yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılacağı hususlarına işaret edilmiştir.

4. Başvurucu, anılan karara itiraz etmiş; itiraz gerekçesinde avukatının kendi oğlu olduğunu, avukata para veremediği için daha önce bu davayı açamadığını beyan etmiş ve vekilinin vekâleti ücretsiz aldığına dair baroya verdiği bildirim dilekçesini sunmuştur. Ayrıca geçmişte farklı iş yerlerinde çalıştığı için birden fazla banka hesabı olduğunu, banka hesabı olmasının tek başına adli yardım talebinin reddi gerekçesi olamayacağını ileri sürmüştür.

5. Batman 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 15/3/2023 tarihli kararla itirazı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde fakirlik belgesinin her zaman düzenlenebileceği, bu belgenin somut araştırma ve verilere dayalı olmadığı, adli yardım talebinin somut dayanağının bulunmadığı, mahkemenin de resen araştırma yükümlülüğünün olmadığı hususlarına vurgu yapılmıştır.

6. Başvurucu nihai hükmü 15/3/2023 tarihinde öğrendikten sonra 31/3/2023 tarihinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

B. Bireysel Başvurudan Sonraki Dava Süreci

7. Başvurucu 29/3/2023 tarihinde gider avansını ve harçları yatırmıştır. 11/12/2023 tarihinde yeniden adli yardım talebinde bulunmuştur. Mahkeme 12/12/2023 tarihli kararı ile adli yardım talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucu, bu karara itiraz etmiştir. Batman 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/12/2023 tarihli kararı ile itirazın ve başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar vermiştir.

8. Mahkeme 25/9/2024 tarihinde davanın kabulüne karar vermiştir. Adli yardım talebi kabul edilene kadar yapılan yargılama giderlerinin davalılardan alınarak başvurucuya verilmesine, adli yardımın kabul edilmesinden sonra yapılan yargılama giderlerinin de davalılardan alınarak Hazineye irat kaydedilmesine karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

9. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğunu belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay ([2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

10. Başvurucu, adli yardım talebinin keyfî bir biçimde reddedildiğini, iddialarının araştırılmadığını, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

11. Başvuru, mahkemeye erişim hakkı yönünden incelenmiştir.

12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ve şartları” başlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları ile ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.”

13. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Düşme kararı" başlıklı 80. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

….

c) İhlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması."

14. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö. [2. B.], B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 23; Mehmet Emin Bülbül [2. B.], B. No: 2014/4463, 16/6/2016, §§ 46-48).

15. Somut olayda başvurucunun adli yardım talebi daha sonraki aşamada kabul edilmiştir. Yargılama sonucunda da davanın kabulüne ve adli yardım talebinin kabulüne kadarki süreçte ödenen yargılama giderlerinin davalılardan alınarak başvurucuya ödenmesine karar verilmiştir. Dolayısıyla ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığı açıktır. Bu itibarla başvurucunun adli yardım talebinin kabul edildiği ve davasının esasının incelendiği görülmekle İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendine göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalktığı sonucuna varılmıştır.

16. Öte yandan İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinin devamında Anayasa'nın uygulanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

17. Açıklanan gerekçelerle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması ile başvurunun incelenmesini gerekli kılan başkaca bir nedenin bulunmaması nedeniyle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mutlu ALAF Başvurucu : Azize CANSAĞ BAĞLI Vekili : Av. Veysi BAĞLI