Burhanettin Karadeli ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2020/843)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru; kat karşılığı inşaat sözleşmesi nedeniyle açılan tapu iptali ve tescil davasına konu taşınmaz üzerindeki ihtiyati tedbirin uzun süre devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucuların da aralarında bulunduğu davalılara karşı 25/8/2014 tarihinde, arsa sahibi tarafından kat karşılığı inşaat sözleşmesinin feshi ile tapu iptali ve tescil davası açılmıştır. Kayseri 4. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 26/8/2014 tarihinde, dava konusu taşınmazların tapu kaydına üçüncü kişilere devir ve temliki önler nitelikte ihtiyati tedbir şerhi koymuştur.

3. Mahkeme 30/5/2019 tarihinde, davanın kabulüne başvurucular adına kayıtlı taşınmazların tapu kayıtlarının iptali ile davacı adına tesciline karar vermiştir.

4. Başvurucular, yargılama devam ederken 24/12/2019 ve 24/7/2020 tarihlerinde sırasıyla 2020/843 ve 2020/27351 numaralı bireysel başvurularda bulunmuştur.

5. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi 10/11/2022 tarihinde, başvurucuların istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, temyiz isteminde bulunanların itirazlarının Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunca verilen 16/5/2025 tarihli ve E.2024/1, K.2025/2 sayılı içtihadı birleştirme kararı uyarınca yeniden değerlendirilmesi için ilk derece mahkemesi kararının bozulmasına 3/7/2025 tarihinde karar vermiştir. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yapılan incelemede yargılamanın ve ihtiyati tedbirin devam ettiği anlaşılmıştır.

6. Başvurucu Ahmet Sayan, başvurunun devamı sırasında 9/6/2021 tarihinde vefat etmiş, mirasçıları olan Semiha Sayan, Fatih Sayan ve Yılmaz Sayan 2/5/2025 tarihli dilekçeleriyle başvuruyu devam ettirmek istediklerini bildirmiştir.

7. Komisyon; 2020/843 numaralı başvuruda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Ayrıca 2020/27351 numaralı başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

8. 2020/27351 numaralı başvurunun 2020/843 numaralı başvuruyla birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

9. Başvurucular, ihtiyati tedbirin uzun süredir devam ediyor olmasından yakınmıştır.

10. Başvurular, mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir.

11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

12. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. ([GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018), İhsan Metin ([2. B.], B. No: 2015/7044, 23/1/2019), İbrahim Geçer (B. No: 2014/19056, 19/2/2019) ve Şeyhmus Terece ([GK], B. No: 2017/26532, 23/7/2020) kararlarında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir.

Bu çerçevede mülkiyet hakkını sınırlandıran bir tedbirin ölçülü olabilmesi için kapsamı ve süresi itibarıyla orantılı olarak uygulanması gerektiği ve tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesinin mülkiyet hakkının tanıdığı yetkilerin kullanılmasının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine orantısız bir külfet yüklediği gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır.

Somut başvuruda 26/8/2014 tarihli mahkeme kararıyla konulan ihtiyati tedbirin devam ettiği görülmüştür. On bir yılı aşkın süredir devam eden ihtiyati tedbirin, süresi itibarıyla orantılı olmadığı anlaşıldığından anılan kararlarda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

Açıklanan gerekçelerle başvuruların bu kısmı hakkında Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

13. Başvurucular Niyazi Metin ve Abdullah Gümüş 2020/27351 numaralı başvuruda yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

14. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK], B. No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest olan, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır.

15. Somut başvuruda, anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Dolayısıyla makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden 2020/27351 numaralı başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik nedenleri incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

16. Başvurucular; ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Anayasa Mahkemesi, mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz kılan tedbirin uzun sürmesine ilişkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakkının gerektirdiği ivediliğin ve özenin gösterilmesi bakımından yargısal makamların sorumluluğu olduğuna dikkati çekmektedir (benzer değerlendirme için bkz. Hamit Alihansoy ve diğerleri, B. No: 2017/35581, 29/9/2020, § 66).

Buna göre başvuru konusu olayda ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Olayda ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması bakımından etkin giderim yolu, tazminat olarak görülmektedir. Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için başvuruculara manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

Başvurucular, uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile ilgili olarak yeterli bilgi ve belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

Vekilleri : bkz. ekli listenin (F) sütunu