Erdoğan Erdem Başvurusu (B. No: 2023/8346)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, infaz hâkimliğine yapılan başvurunun esasının incelenmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuruya İlişkin Süreç

2. Başvurucu, Dumlu 1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünde (Kurum) tutuklu olarak bulunmaktadır.

3. Başvurucu 24/11/2022 tarihli dilekçe ile Adalet Bakanlığından (Bakanlık) talepte bulunmuştur. Talep dilekçesinde özetle; tutuklandığı günden 2022 yılı Ekim ayına kadar zorunlu ihtiyaçları için kullandığı elektriğin mesken tarifesi üzerinden fiyatlandırıldığını, bu tarihten sonra tarifenin değiştiğinden bahisle elektriğin birim fiyatında %300'lük bir artış olduğunu iddia etmiştir.

Kurumun kendisine Bakanlık ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) arasında yapılan anlaşma gereğince elektrik birim fiyatının işyeri tarifesi üzerinden fiyatlandırıldığı bilgisini verdiğini ileri sürmüştür. Dilekçenin devamında cezaevinde bir üretim yapmadığını, elektriği zorunlu ihtiyaçları için kullandığını, kullandığı elektriğin ayrı bir sayaç ile takip edildiğini beyan etmiştir.

Kullandığı elektriğin işyeri tarifesi üzerinden fiyatlandırılması nedeniyle mağdur olduğunu ve bu mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

4. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) başvurucunun talebine 6/12/2022 tarihli yazı ile cevap vermiştir. Yazıda özetle hükümlü ve tutukluların oda ve eklentilerinde aydınlatma dışında kullandıkları elektrik bedellerinin kendilerinden tahsil edildiği, koğuşlarda uygulanan tarifenin değiştirilmesi yönünde Genel Müdürlük tarafından mevzuat çalışması yapıldığı bilgisinin verildiği görülmüştür.

5. Başvurucu, aynı zamanda 24/11/2022 tarihinde İnfaz Hâkimliğine başvuru yapmıştır. Başvuru dilekçesinde özetle tarifenin değiştiği, elektrik birim fiyatının arttığına ve mağdur olduğuna yönelik şikâyetlerini ileri sürmüştür. Dilekçenin sonuç kısmında ise Bakanlık tarafından soruna çözüm bulunana kadar işyeri tarifesi üzerinden fiyatlandırma yapılmasının tedbiren durdurulmasını ve çözüm sonrası konut tarifesi üzerinden fiyatlandırma yapılmasını talep etmiştir.

6. Erzurum İnfaz Hâkimliği 25/11/2022 tarihli yazısı ile Kurumdan söz konusu şikâyet ile ilgili alınmış bir karar olup olmadığı sorulmuştur. Kurum 28/11/2022 tarihli yazı cevabında başvurucunun şikâyeti ile ilgili kendileri tarafından alınmış bir karar olmadığını bildirmiştir. Ayrıca kampüs içinde elektrik temini hususunda yetkili kurumun Dumlu Açık Ceza İnfaz Kurumu olduğu, başvurucunun Kuruma kabul tarihi olan 21/08/2021'den 2022 yılının Ekim ayına kadar mesken tarifesi uygulandığı, bu aydan itibaren ticarethane tarifesi üzerinden fiyatlandırma yapıldığı hususlarına işaret edilmiştir.

7. İnfaz hâkimliği 2/12/2022 tarihli kararı ile başvurucunun elektrik faturasına yönelik şikâyetinin reddine, konu ile ilgili hukuk mahkemesine dava açmakta muhtariyetine karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

"...

Somut olayda şikayetçinin elektrikten faydalanamadığına veya kullanımının engellendiğine dair bir şikayeti bulunmayıp, uyuşmazlık elektriğin fiyatlandırılması üzerinedir. Söz konusu fiyatlandırmanın şikayetçinin bulunduğu ceza infaz kurumu ile elektrik dağıtım abonmanlık sözleşmesi hükümlerinden kaynaklanması nedeniyle hukuk mahkemelerinde taleplerin dile getirilmesi gerektiği,

bu nedenle Hakimliğimizin bu konuda herhangi bir görev ve yetkisi bulunmadığı anlaşıldığından 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 6 . maddesiyle değişik 4675 sayılı Kanunun "İnfaz hâkimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar" başlıklı 6. Maddesinin birinci fıkrası uyarınca infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir karar ve işleme karşı yapıldığından başvuru dilekçesinin esasa girmeden reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

..."

8. Başvurucu, karara itiraz etmiştir. Erzurum 1. Ağır Ceza Mahkemesi 19/12/2022 tarihli kararı ile kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle itirazı reddetmiştir.

9. Anılan karar başvurucuya 21/12/2022 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 20/1/2023 tarihinde süresi içinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

B. Bireysel Başvurudan Sonraki Süreç

10. Başvurucu, Anayasa Mahkemesine 14/3/2023 tarihli "20/1/2023 tarihli bireysel başvuru dosyama ek belge gönderilmesi" konulu dilekçe göndermiştir. Bu dilekçesinde özetle tarife ile ilgili mevzuat değişikliğinin 31/1/2023 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğini, 2023 yılının Şubat ayından itibaren mesken tarifesinin uygulandığını bildirmiştir. Başvurucu, ayrıca daha önce ticarethane tarifesi üzerinden yaptığı ödemelerin iadesini Kurumdan talep ettiğini, Kurumun bu talebi reddettiğini, maddi ve manevi tazminat talebinin kabul edilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

11. Anayasa Mahkemesi 9/5/2025 tarihinde Kuruma müzekkere yazmıştır.

Bu müzekkerede başvurucunun kullandığı elektriğin 31/1/2023 tarihli ve 32090 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’in (Yönetmelik) 7. maddesinde yer alan “Aydınlatma dışındaki elektrik giderleri, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından mesken abonelikleri için belirlenen ücret tarifesi esas alınarak ceza infaz kurumunca hesaplanan bedel üzerinden hükümlü tarafından karşılanır.” hükmü gereğince mesken tarifesi üzerinden fiyatlandırılıp fiyatlandırılmadığı, eğer mesken tarifesi uygulanmıyorsa hangi tarifenin uygulandığı,

mesken tarifesi uygulaması varsa başvurucu yönünden hangi tarihten itibaren bu uygulamaya geçildiği hususlarında bilgi sorulmuştur.

12. Kurum; Anayasa Mahkemesine gönderdiği 15/5/2025 tarihli yazı cevabında özetle daha önce elektriğin birim fiyatının 5,03 TL üzerinden belirlendiği ve buna göre fatura kesildiği, ancak Yönetmelik'te yapılan değişiklik sonrası 1/2/2023 tarihinde mesken birim fiyatı olan 1,73 TL üzerinden fatura kesildiği bildirilmiştir. Yazı ekine fatura örneklerinin eklendiği görülmüştür.

II. DEĞERLENDİRME

13. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

A. Tarife Değişikliğine Yönelik Şikâyetin Esasının İncelenmemesi Yönünden Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

14. Başvurucu, tutuklu olarak bulunduğu tarihten 2022 yılının Ekim ayına kadar elektrik bedellerini mesken tarifesi üzerinden ödediğini ancak sonrasında 14/11/2022 tarihinde faturanın ticarethane tarifesi üzerinden 5,03 TL birim fiyatı baz alınarak düzenlendiğini belirtmiştir. Başvurucu, kişisel ihtiyaçları için kullandığı elektriğin ticarethane tarifesi üzerinden fiyatlandırılmasının eşitlik ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Bu uygulamanın nedeninin Kurum olduğunu, talebinin incelenmeksizin reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini iddia etmiştir.

15. Bakanlık görüşünde, mevcut başvuruda başvurucunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiğine işaret edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı cevabında başvuru formunda dile getirdiği hususları yinelemiş; mağdur olması nedeniyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

16. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ve şartları” başlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“(5) Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları ile ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.”

17. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) “Düşme kararı” başlıklı 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi şöyledir:

"(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

...

ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi.”

18. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca Anayasa Mahkemesince saptanan herhangi bir gerekçeden dolayı başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvuru hakkında düşme kararı verilebilir (Cemil Pınarbaşı [1. B.], B. No: 2020/22227, 18/10/2022, § 13).

19. Başvurucu, ceza infaz kurumunda kullanılan elektriğin ticarethane tarifesi üzerinden fiyatlandırılması üzerine bu hususta yapılan şikâyetin esasının İnfaz Hâkimliği tarafından incelenmeksizin reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

20. Başvuru tarihinden sonra yürürlüğe giren 31/1/2023 tarihli Yönetmeliğin 7. maddesi ile 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmeliğin 9. maddesi değiştirilmiş ve ceza infaz kurumunda kullanılacak elektriğin mesken tarifesi üzerinden fiyatlandırılması hüküm altına alınmıştır. Başvurucunun Anayasa Mahkemesine gönderdiği 14/3/2023 tarihli dilekçede de 2023 yılının Şubat ayından itibaren mesken tarifesine geçildiğinin bildirildiği görülmüştür. Yine Kurumun Anayasa Mahkemesine gönderdiği 15/5/2025 tarihli yazı cevabında mesken tarifesine geçildiğinin bildirildiği görülmüştür.

21. Başvurucunun ihlal iddialarının özü ceza infaz kurumunda kullanılan elektriğin mesken tarifesi üzerinden fiyatlandırılması gerektiğine yönelik şikâyetinin İnfaz Hâkimliği tarafından esastan incelenmemesinin anayasal haklarını ihlal ettiğidir. Bireysel başvuru tarihinden sonra ceza infaz kurumlarında kullanılan elektriğin mesken tarifesi üzerinden fiyatlandırıldığı anlaşılmıştır. Başvurucunun İnfaz Hâkimliğine yaptığı şikâyetin konusunun kalmadığı görüldüğünden başvurucunun talebinin yerine getirilmesi suretiyle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebep kalmaması nedeniyle İçtüzük’ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca başvurunun bu kısmının düşmesine karar verilmesi gerekir.

B. Fazladan Ödenen Bedelin İadesi Talebi Yönünden Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

22. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmak için ihlale neden olduğu iddia edilen işlem veya eylem için idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması gerekir.

23. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle iç hukukta düzenlenen başvuru yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve adli mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (Bayram Gök [2. B.], B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 19).

24. Somut olayda başvurucunun İnfaz Hâkimliğine başvuru dilekçesi incelendiğinde elektriğin mesken tarifesi üzerinden fiyatlandırılmasına yönelik talebi olduğu ancak daha önce ticarethane tarifesi üzerinden ödenen bedellere ilişkin mahsup ya da tazmin talebinin olmadığı görülmüştür. Bu itibarla başvurucu; başvuru formunun sonuç talepleri kısmında fazladan ödediği bedellerin iadesini talep etmişse de bu talebini öncelikle yargısal makamlar önünde dile getirme imkânı bulunmasına rağmen böyle bir talepte bulunmadığı, iç hukukta sahip olduğu yargısal yolları usulünce tüketmediği sonucuna varılmıştır.

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : İrfan FİDAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Muhterem İNCE Yılmaz AKÇİL Raportör : Mutlu ALAF Başvurucu : Erdoğan ERDEM