Ferhat Azan Başvurusu (B. No: 2021/40469)

I. BAŞVURUNUN

ÖZETİ

1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması

nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

A. Bireysel

Başvuru Öncesi Süreç

2. 10/7/2021 tarihinde Van'daki bir otobüs durağında

PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasını içeren broşür bulunduğuna dair

ihbar yapılmıştır. Sonrasında "[O.Y.] futbol turnuvası, örgütlü

gençlik ile özgür geleceğe, takımını kur, harekete geç" ibareli

broşürler bulunması ve broşürün alt kısmında iletişim bilgisi olarak verilen

GSM hattının başvurucu tarafından kullanıldığının tespit edilmesi üzerine

başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Van Cumhuriyet

Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından soruşturma başlatılmıştır.

3. Başvurucu 13/8/2021 tarihinde gözaltına alınmıştır.

Başvurucu; kolluktaki ifadesinde, Halkların Demokratik Partisi (HDP) parti

meclis üyesi olduğunu, daha önceden terör suçlarından dolayı 5-6 defa gözaltına

aldığını ve 14 ay ceza infaz kurumunda kaldığını, HDP Genel Merkezinin

yönlendirmesiyle gençlik meclisi tarafından tiyatro, folklor ve halı saha

turnuvalarının düzenlendiğini söylemiştir. Başvurucu ayrıca Komalen Ciwan ve

Devrimci Gençlik Hareketi ile bir irtibatının bulunmadığını, futbol turnuvası

için halı saha organizasyonlarını sağladığını, ayrıca turnuvanın reklamı için

broşür dağıtıp afiş astığını, O.Y.nin HDP Gençlik Meclisinin eski çalışanı

olduğunu ve ölmesi nedeniyle turnuvanın onun adına düzenlendiğini, turnuvanın

O.Y. adına düzenlenmesi talimatının HDP Genel Merkezinden geldiğini, terör

örgütü adına eylem ve faaliyetlerde bulunmadığını beyan etmiştir.

4. Başvurucu, Van 3. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik)

tarafından müsnet suçtan 16/8/2021 tarihinde tutuklanmıştır. Sorgusunda

başvurucu; turnuvanın HDP Van il merkezi tarafından organize edildiğini,

broşürdeki numaranın kendisine ait olmadığını, sadece HDP Gençlik Merkezine üye

olduğunu ve futbol turnuvasında takımların eşleşmesiyle ilgilendiğini,

broşürlerin Genel Merkez tarafından bastırıldığını belirtmiştir. Hâkimlik

tutuklama gerekçesinde "kollukça tanzim edilen tüm tutanaklar, hep

birlikte değerlendirildiğinde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut

delillerin bulunduğu, şüpheli[n]in üzerine atılı suçun... katalog

suçlardan olması sebebiyle bir tutuklama nedeninin varsayıldığı, yargılama

sonunda şüpheli... hakkında mahkumiyet hükmü tesis edilmesi halinde verilmesi

muhtemel cezaya göre tutuklama tedbirinin ölçülü olacağı kanaatine varıl[dığı]...

" ifadelerine yer vermiştir.

5. Başvurucunun tutuklama kararına itirazı öncelikle

Hâkimlik tarafından 25/8/2021 tarihinde incelenmiştir. Hâkimlik, itiraz

sebeplerini yerinde görmeyerek dosyayı ilgili Hâkimliğe göndermiştir.

Başvurucunun itirazını inceleyen Van 1. Sulh Ceza Hâkimliği 31/8/2021

tarihinde Hâkimliğin değindiği aynı gerekçelerle itirazın reddine karar

vermiştir.

6. Ret kararı başvurucuya 8/9/2021 tarihinde tebliğ

edilmiş olup başvurucu 13/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. Bireysel

Başvuru Sonrası Süreç

7. Bireysel başvuru sonrasında Ulusal Yargı Ağı Bilişim

Sistemi (UYAP) üzerinden yapılan incelemede, Başsavcılık tarafından düzenlenen

2/11/2021 tarihli iddianameyle başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye

olma suçundan kamu davası açıldığı anlaşılmıştır. İddianamede "...

afişlerin bulunması üzerine... kolluk kuvvetince yapılan açık kaynak

araştırmalarında söz konusu broşürlerin [Ç.T.] ve [R.V.] isimli

şahıslar tarafından dağıtıldığı, suça konu broşürün alt kısmında iletişim

bilgisi verilen 05... nolu GSM numarasının iltisaklı kurumlar ile yapılan

koordineli çalışmalar neticesinde Ferhat AZAN isimli şahıs tarafından

kullanıldığı ve söz konusu futbol turnuvasını Ferhat AZAN isimli şahsın

organize ettiğinin değerlendirildiği, broşürlerin üzerinde resmi ve adı bulunan

[O.Y.] isimli şahsın HDP Gençlik Meclisi üyesi olduğu, terör örgütünün

kırsal alanına katılım yapmış biri olduğu, PKK/KCK terör örgütünün güdümünde

yayın organı olan 'Nuçe Ciwan' isimli internet sitesinde yapılan haberler ile

bahse konu ... turnuvasının sahiplenildiği, 'HDPvangençlikmeclisi' isimli

twitter kullanıcısı tarafından yapılan paylaşımlarla bahse konu broşürlerin

dağıtımının ve turnuvaya davet edilmenin kendilerince sahiplenildiği, ilgi

sayılı mahkeme kararınca HDP Gençlik Meclisi isimli oluşumun ... PKK/KCK terör

örgütünün güdümünde hareket ederek terör örgütünün propagandasını yaptıkları,

... Ferhat Azan'ın ilgili mahkeme kararı doğrultusunda ikametinde

arama yapıldığı, ... herhangi bir suç unsurunun tespit edilemediği, ... dosya

kapsamında bulunan ve farklı illerde örgüt üyeliğinden yürütülen soruşturma

kapsamında elde edilen tanık beyanlarından, dijital materyallerden ve mevcut

delillerden, HDP Gençlik yapılanmasının KCK kapsamında faaliyet yürüten YDGH

(Yurtseven Devrim ve Gençlik Hareketi)'nin Silahlı Terör Örgütü PKK'nın illegal

faaliyetlerine legal görünüm kazanmaya çalıştığının açıkça anlaşıldığı,

...yukarıda açıklandığı üzere HDP Gençlik Meclisi oluşumunun kırsala eleman

temin eden, sözde şehir gerillacılığını hedefe geçirmeyi hedefleyen ve örgütün

parçası olan bir yapılanma olduğu, şüphelilerin de bu yapılanma içinde faaliyet

yürüttüğüne dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösterir somut delillerin

mevcut olduğu, şüpheliler hakkında daha önce adli işlem yapılmış olmasına

rağmen eylemlerine devam ettikleri, şüphelilerin yukarıda belirtilen eylemleri

nedeniyle üzerlerine atılı silahlı terör örgütüne üye olmak suçunu

işledikleri..." bilgilerine yer verilmiştir.

8. Van 2. Ağır Ceza Mahkemesi 11/11/2021 tarihli tensip

kararıyla başvurucunun tahliyesine, hakkında yurt dışına çıkmama ve kolluk

birimine giderek imza atma şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına

karar vermiştir.

9. Yargılama dosyası Van 4. Ağır Ceza Mahkemesinde

başvurucu hakkında silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla yürütülen bağlantılı

diğer yargılamayla birleştirilmiştir. Söz konusu yargılamaya esas iddianamede;

başvurucunun müsnet suçtan 2/12/2020 tarihinde tutuklandığı, HDP Gençlik

Meclisi içinde yer aldığı, aramalarda elde edilen dijital materyallerin

incelemesinde PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandasının yapıldığı

değerlendirilen müziklerin, videoların bulunduğu, iletişimin tespiti tedbiri

sırasında bazı şahıslarla terör örgütü propagandası sayılabilecek pankartları

yapma hazırlığında olduklarının tespit edildiği bilgilerine yer verilmiştir.

Başvurucu bu yargılama sırasında, isnat edilen suçla ilgili mevcut delil

durumu, kaçma şüphesini uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan

sonra delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe

oluşturacak herhangi bir davranışının olmaması, tutuklu kaldığı süre

gözetilerek bu aşamada adli kontrol tedbirinin yeterli olacağı kanaatine ulaşılması

gerekçesiyle 30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiş; hakkında yurt dışına çıkış

yasağı ve en yakın kolluk birimine imza atma yükümlülüğü şeklindeki adli

kontrol tedbirine hükmedilmiştir.

10. Anılan dosya, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesinde başvurucu

hakkında silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla yürütülen bağlantılı bir başka

dosyayla birleştirilmiştir. Bu yargılamaya esas iddianamede başvurucunun

A.Ö.nün fotoğrafının bulunduğu iki pankart ile "15 Şubat Komplosunu

Lanetliyoruz" ibaresinin yazılı olduğu bir adet pankartı asmaya

çalışırken yakalanıp kaçtığı, twitter.com/WanHDP sosyal medya adresinde

duyurulan A.Ö.ye destek amaçlı yapılan açlık grevine ilişkin açıklamada yer

aldığı, PKK/KCK silahlı terör örgütünü simgeleyen bezi bağlayarak gökyüzüne

balon bıraktığı, gençlik yapılanmasına yönelik PKK/KCK terör örgütü

propagandası içeren bir film gösterimine katıldığı, evindeki aramada ele geçen

CD'de PKK/KCK silahlı terör örgütünün propagandası amacıyla hazırlanmış

şarkıların tespit edildiği, Facebook hesabından 2016 tarihinde "PKK

halktır, halk burada" şeklinde yorum yaptığı, 2017 tarihinde "Sizce

gerçek özgürlük nedir bir insana özgürlüğüm diyecek kadar sevmek mümkün müdür.

Gerçek özgürlüğün aslında hiç kimseye bağlı olmama gerçeği ya da özgürlüğü o

kadar isterken bi kadına bile bile mahkum olmak (gerillama)" yazısını,

yine "Yüreğini, kimliğini ve siyasi birliğini kazanan bir halk için

tanklar, toplar, bir hiçtir gerilla" yazısını yazarak paylaştığı

bilgilerine yer verilmiştir. Bu soruşturma kapsamında 26/4/2019 tarihinde

müsnet suçtan tutuklanan başvurucu, yargılama sırasında 18/12/2019 tarihinde

atılı suçun vasıf ve mahiyeti, tutuklulukta geçen süre, mevcut delil durumu,

beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini

uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle tahliye edilmiş; hakkında

yurt dışına çıkış yasağı ve en yakın kolluk birimine imza atma yükümlülüğü

şeklindeki adli kontrol tedbirine hükmedilmiştir. Başvurucu hakkındaki

yargılama derdesttir.

11. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin

kabulüne ve yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmasına,

başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

12. Başvurucu; futbol turnuvasının kendisinin üye olduğu

siyasi parti tarafından düzenlenmesinin suç oluşturmayacağını, kuvvetli suç

şüphesi bulunmadığını, tutuklanması sırasında kaçmasına ya da delilleri

karartmasına yönelik bir değerlendirme yapılmadığını belirterek kişi hürriyeti

ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı

görüşünde; başvurucunun tahliye olması nedeniyle tazminat davası yolunu

tüketerek bireysel başvuruda bulunması gerekip gerekmediğinin başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinde gözetilmesi gerektiği, iddianın esası bakımından

yapılacak incelemede ise kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut

delillerin bulunduğu ve başvurucunun tutuklanmasına karar verilirken işlendiği

iddia olunan suça ilişkin olarak kanunda öngörülen yaptırımın ağırlığı dikkate

alındığında adli kontrolün yetersiz kalacağının belirtildiğinin dikkate

alınması gerektiği ifade edilmiştir.

13. Başvuru; otobüs durağında PKK/KCK silahlı terör

örgütünün propagandasını içeren ve terör örgütü üyesi olduğu değerlendirilen

O.Y. adına düzenlenen futbol turnuvasıyla ilgili broşürün alt kısmında

başvurucunun iletişim bilgisine ulaşılması sonucu yapılan araştırmada

başvurucunun terör örgütüyle irtibatı bulunduğu şüphesiyle tutuklanmasının

hukuka aykırı olduğu iddiasına ilişkindir.

14. Başvuru, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında

incelenmiştir.

15. Anayasa Mahkemesi içtihadına göre tutuklama

tedbirinin uygulandığı yargılama neticesinde verilen kararının kesinleşmiş

olması hâlinde başvurucunun tutuklamanın hukuka aykırı olduğu iddiasına yönelik

olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141.

maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi kapsamında tazminat davası

açabileceği kabul edildiğinden (Reşat Ertan, B. No: 2013/5700,

15/4/2015, § 26; Ömer Köse, B. No: 2014/12036, 16/11/2016, § 34; Eyyüp

Güneş [GK], B. No: 2017/28308, 21/10/2021, § 88; Murat Ağırel ve

diğerleri [GK], B. No: 2020/11655, 7/4/2022, §§ 23-26) somut olayda

başvurucu hakkındaki hüküm henüz kesinleşmemiş olmakla, başvuru yollarının tüketildiği

sonucuna varılan ve açıkça dayanaktan yoksun olmayıp kabul edilemezliğine karar

verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

16. Somut olayda öncelikle başvurucunun tutuklanmasının

kanuni dayanağının olup olmadığının belirlenmesi gerekir. Başvurucu, PKK/KCK

silahlı terör örgütünün üyesi olma suçundan 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesi

uyarınca tutuklanmıştır. Dolayısıyla başvurucu hakkında uygulanan tutuklama

tedbirinin kanuni dayanağı bulunmaktadır.

17. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama

tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığı ve ölçülülüğü incelenmeden önce

tutuklamanın ön şartı olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti

bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir.

18. Başvurucu; PKK/KCK silahlı terör örgütünün yayın

organlarında düzenlenen futbol turnuvasının sahiplenildiği, başvurucunun HDP

gençlik yapılanması üyesi olduğu, HDP Gençlik Meclisinin PKK/KCK terör

örgütünün güdümünde hareket ettiği gibi bilgilere dayalı olarak terör

örgütü üyeliği isnadıyla tutuklanmıştır. Belirtilen bu hususların tutuklama

tedbirinin uygulanmasında suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul

edilmesinin temelsiz ve keyfî olduğu söylenemeyecektir.

19. Başvurucu hakkında uygulanan ve kuvvetli suç

şüphesinin bulunması şeklindeki ön şartı yerine gelmiş olan tutuklama

tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.

20. Tutuklama kararında tutuklama tedbirinin meşru bir

amacı bakımından sadece isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin

(3) numaralı fıkrası kapsamındaki katalog suçlardan olması hususuna

değinilmiştir. Bir suçun katalog suç olması öncelikle tutuklama nedenlerinin

bulunup bulunmadığını tespit etmeye engel oluşturmamaktadır. 5271 sayılı

Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fıkrası tutuklama nedeninin

varsayılabilmesine imkân tanısa da tutuklama nedeninin olmaması yönündeki

tespiti geçersiz kılmaya imkân tanımamaktadır (M.O.A., B. No: 2020/8074,

18/1/2023, § 20). Kanunun tutuklama nedenlerine ilişkin bir karine öngörmesi

durumunda bile kişi özgürlüğüne müdahaleyi gerektiren somut olguların

varlığının ikna edici biçimde ortaya konması gerekir (Engin Demir [GK],

B. No: 2013/2947, 17/12/2015, § 66). Bu itibarla başvurucu hakkındaki tutuklama

tedbirine ilişkin kararda başvurucunun kaçma ve delilleri karartma şüphesinin

bulunduğuna dair ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konulup konulmadığı

değerlendirilmelidir.

21. Başvurucunun tutuklanmasına esas olan terör örgütü

üyeliği isnadına dair yargılama başvurucu hakkında başka eylemleri nedeniyle

yine terör örgütü üyeliğinden yürütülen diğer iki yargılama ile sırasıyla

birleştirilmiştir (bkz. §§ 9, 10). Bu yargılamalar kapsamında 2/12/2020

tarihinde tutuklanan başvurucu; Van 4. Ağır Ceza Mahkemesince kaçma şüphesini

uyandıracak somut olguların bulunmaması, bu aşamadan sonra delilleri yok etme,

gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüphe oluşturacak herhangi bir

davranışının olmaması gerekçesiyle hakkında adli kontrol tedbirine hükmedilerek

30/4/2021 tarihinde tahliye edilmiştir (bkz. § 9). Benzer şekilde 26/4/2019

tarihinde tutuklanan başvurucu, Van 7. Ağır Ceza Mahkemesince 18/12/2019

tarihinde beklenen delillere başvurucunun müdahale edemeyeceği ve kaçma şüphesini

uyandıracak somut delillerin bulunmadığı gerekçesiyle hakkında adli kontrol

tedbiri uygulanarak tahliye edilmiştir (bkz. § 10).

22. Bu durumda bireysel başvuruya konu edilen 16/8/2021

tarihli tutuklama tedbirinden önceki tarihler olan 18/12/2019 ve 30/4/2021'de

başvurucunun benzer eylemleri nedeniyle terör örgütü üyeliği suçundan

tahliyesine ve hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verildiği de

gözetildiğinde, tutuklama kararında başvurucunun kaçma şüphesi bulunup

bulunmadığına dair bir gerekçenin bulunmaması bir eksiklik olarak

değerlendirilmiştir. Yine, silahlı terör örgütü üyeliğinden hakkında yürütülen

diğer iki yargılamada gelinen aşamada delilleri yok etme gizleme veya

değiştirmesine dair bir şüphe bulunmadığı belirtilen başvurucunun bireysel

başvuruya konu ettiği tutuklama tedbirine esas teşkil eden delilin futbol

turnuvasına ilişkin bir broşür olup bu delilin değiştirilmesi ya da

karartılması ihtimalinin bulunmadığı dikkate alınarak bu tutuklama nedenine

ilişkin olarak da tutuklama kararında hiçbir gerekçe bulunmadığı görülmektedir.

Dolayısıyla, başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin kararda yer alan

açıklamaların başvurucunun kaçma şüphesinin ve delilleri karartma şüphesinin

bulunduğunu ve buna dair somut olgular olduğunu ilgili ve yeterli gerekçelerle

ortaya koyduğunu söylemek mümkün değildir. Bu nedenle tutuklama tedbirinin

hukuki olmadığı sonucuna varılmıştır.

23. Varılan bu sonuç karşısında tedbirin ölçülülüğü

yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

24. Açıklanan gerekçelerle tutuklama tedbirinin meşru bir

amacının varlığına dair olgular yeterli dayanaklarla ortaya konulmadan

başvurucu hakkında bu tedbirin uygulanmasının Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü

fıkrasında yer alan güvencelere aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

25. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin

üçüncü fıkrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine

karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

26. Başvurucu; ihlalin tespitini, yeniden yargılama

yapılmasını ve 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesini talep

etmiştir.

27. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde

yer almaktadır.

28. Anayasa Mahkemesince yapılan inceleme sonucunda

Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasının ihlal edildiğine karar

verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı

anlaşılmıştır. Başvurucu hakkındaki tutuklama tedbiri sona ermiştir.

Dolayısıyla ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Diğer taraftan yalnızca kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğinin tespitiyle giderilemeyecek

olan manevi zararları karşılığında başvurucuya talebiyle bağlı olarak net

10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekmektedir.

B. Anayasa’nın 19. maddesi üçüncü fıkrası bağlamında kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

D. 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama

giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine

ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 11/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Muhterem İNCE Yılmaz AKÇİL Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucu : Ferhat AZAN Vekili : Av. Ebru DEMİRTEPE