Hüseyin Barsak Başvurusu (B. No: 2017/23611)

I. BAŞVURUNUN

ÖZETİ

1. Başvuru; ceza davasında sanığın hazır bulunma

talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan

katılımının sağlanması nedeniyle duruşmada hazır bulunma hakkının, adil

yargılanma hakkının diğer bazı güvencelerinin ve tahliye umudu olmaksızın

ölünceye kadar hapis cezasına mahkûm edilme nedeniyle de insan haysiyeti ile

bağdaşmayan ceza yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. 26/8/2008 tarihinde PKK silahlı terör örgütü üyeleri

ile köy korucuları ve güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmada beş köy

korucusu şehit olmuştur. Çatışmayla ilgili olarak Bitlis Cumhuriyet

Başsavcılığının (Başsavcılık) yürüttüğü soruşturma kapsamında başvurucunun

tutuklanmasına karar verilmiştir. Başsavcılık, başvurucunun devletin birliğini

ve ülke bütünlüğü bozma, kişiyi yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle öldürme,

10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler

Hakkında Kanun'a muhalefet etme suçlarından cezalandırılmasını talep etmiştir.

Bitlis 1. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yargılama beş celsede

tamamlanmıştır.

3. Hakkında düzenlenen iddianameyi Diyarbakır D Tipi

Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tebliğ alan başvurucu 29/8/2015

tarihinde, kapasite nedeniyle Rize L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna, 8/3/2016

tarihinde ise Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna

nakledilmiştir.

4. Davanın ilk celsesinde hazır bulunmayan ve 3/3/2016

tarihli ikinci celsesine Rize Ceza İnfaz Kurumundan Ses ve Görüntü Bilişim

Sistemi (SEGBİS) aracılığı ile katılan başvurucu, duruşmalara fiilen katılma

talebinde bulunmuş; SEGBİS aracılığıyla savunma yapmayacağını ifade etmiştir.

Mahkemenin talebi hakkında herhangi bir karar vermeden duruşmaya devam etmesi

üzerine başvurucu "Biraz ciddi olun, AKP katliam yapıyor, siz de o

katliamın ortağısınız, mahkemeye gelmeden beyanda bulunmayacağım."

şeklinde söylemlerde bulunmuştur. Bunun üzerine Mahkeme, başvurucunun dava

konusu dışında beyanda ve ithamda bulunduğunu belirterek SEBGİS'i kapatmış;

başvurucunun yokluğunda, müdafiinin huzurunda tanık A.Y.nin beyanlarını tespit

etmiştir.

5. Başvurucu; SEGBİS aracılığıyla duruşmaya

katılmayacağını belirterek davanın 14/4/2016, 12/5/2016 ve 31/5/2016 tarihli

3., 4. ve 5. celselerinde bulunmamıştır. Mahkeme 31/5/2016 tarihli celsede

başvurucunun maktuller M.İ., Ş.A., B.T., K.T. ve C.A.yı yerine getirdikleri

kamu görevi nedeniyle kasten öldürdüğünü kabul ederek beş kez ağırlaştırılmış

müebbet hapis cezasıyla mahkûmiyetine hükmetmiştir. Bununla birlikte 6136

sayılı Kanun'a muhalefet etme suçunu işlediği kabul edilen başvurucunun 9 yıl

hapis ve 1.500 gün adli para cezasına mahkûmiyetine, ayrıca devletin birliğini

ve ülke bütünlüğünü bozma suçundan farklı bir yargılamada da mahkûmiyetine

karar verildiği gerekçesiyle anılan suç bakımından açılan davanın reddine karar

vermiştir.

6. Mahkûmiyet kararının gerekçesinde başvurucunun

güvenlik nedeniyle duruşmada hazır edilemediğine vurgu yapılmış ve SEGBİS

aracılığıyla beyanda bulunmayı reddeden başvurucunun bu tutumu ile susma

hakkını kullandığı değerlendirilmiştir. Anılan gerekçenin ilgili kısmı

şöyledir:

"... Sanığa iddianame tebliğ

edilmiş, ancak sanık mahkemeye gelmeden herhangi bir beyanda bulunmayacağını

beyan etmiş, savunmasının devamında mahkeme heyetini itham ederek AKP Katliam

yapıyor, sizde ona ortak oluyorsunuz şeklinde beyanda bulunması üzerine SEGBİS

kapatılmış, daha sonra sanığın SEGBİS sistemiyle beyanı alınmak istenmiş ise

de, sanık SEGBİS'te beyanda bulunmayacağını ifade ettiğinden bu husus sanığın

susma hakkını kullandığı şeklinde değerlendirilmiştir. Her defasında sanığın

mahkemede hazır edilmesi için kaldığı ceza evine yazı yazılmış ancak güvenli

olmadığından sanığın hazır edilemeyeceği belirtilmiştir. Sanığın hazır

edilememesi nedeniyle SEGBİS sisteminde hazır edilmesi talep edilmiş ancak

sanık SEGBİS ile ifade vermeyeceğini her defasında beyan etmiştir."

7. Başvurucu müdafii, mahkûmiyet kararına karşı temyiz

kanun yoluna başvurmuştur. 27/6/2016 tarihli temyiz dilekçesinde, SEGBİS

aracılığıyla ifade vermek istemediği yönündeki talebin görmezden gelinmesi

nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Temyiz

incelemesinin sonunda Yargıtay 16. Ceza Dairesi 31/1/2017 tarihinde, 6136

sayılı Kanun'a muhalefet etme suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünün bozulmasına,

kişiyi yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle öldürme suçundan verilen

mahkûmiyet hükmünün ise düzeltilerek onanmasına karar vermiştir.

8. Başvurucu müdafii, anılan Yargıtay kararını 20/4/2017

tarihinde tebliğ yoluyla öğrenmiş; 15/5/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar vermiştir.

9. Öte yandan başvurucu da 3/5/2017 tarihinde adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin diğer iddialarının yanında

duruşmada hazır bulunma talebi reddedilerek SEGBİS yoluyla duruşmaya katılımının

sağlanmaya çalışılması nedeniyle duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal

edildiği şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

2017/23924 numaralı bu ikinci başvuruyu görüşen Anayasa Mahkemesi Birinci

Bölümü 14/10/2020 tarihinde duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine

ve ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmasına karar vermiştir.

10. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına dayanılarak

yapılan yeniden yargılama kapsamında başvurucu duruşmada hazır edilmiş ve

savunmasını yapmıştır. Yargılama sonunda başvurucunun kişinin yerine getirdiği

kamu görevi nedeniyle kasten öldürme suçundan beş kez ağırlaştırılmış müebbet

hapis cezasıyla mahkûmiyetine karar verilmiştir. Yeniden yargılama kararına

dayanarak görülen ceza davası bireysel başvurunun incelenme tarihi itibarıyla

temyiz aşamasındadır.

II. DEĞERLENDİRME

A. Duruşmada

Hazır Bulunma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

11. Başvurucu, duruşmalara bizzat katılma yönünde talepte

bulunmasına rağmen duruşmalarda hazır edilmediğini belirterek savunma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde özetle

başvurucunun SEGBİS aracılığı ile tüm delillerini eksiksiz olarak Mahkemeye

sunma, lehine ve aleyhine olan delilleri anlık olarak duruşmada tartışma

imkânına sahip olmasına rağmen herhangi bir gerekçe sunmaksızın bu hakkından

feragat ettiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında

bireysel başvuru formundaki açıklamalarını yinelemiştir.

12. Başvurucunun savunma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin şikâyetinin adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma

hakkı yönünden incelenmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.

13. Başvurucu, aynı ihlal iddiasıyla daha önce bireysel

başvuru yapmıştır. Anayasa Mahkemesi söz konusu başvuruda duruşmada hazır

bulunma hakkının ihlal edildiğine ve ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir (bkz. § 9).

14. Açıklanan gerekçelerle duruşmada hazır bulunma

hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden başvurunun mükerrer başvuru

niteliğinde olması nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

B. İnsan

Haysiyetiyle Bağdaşmayan Ceza Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

15. Başvurucu 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle

Mücadele Kanunu'nun 17. maddesinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına

mahkûm olan terör suçlularının koşullu salıverme hükümlerine tabi olmadığının

düzenlendiğini, bu kapsamda kendi cezasının da ölünceye kadar infazına devam

edileceğinin öngörülmesi nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza

yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

16. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük)

"Düşme kararı" kenar başlıklı 80. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"(1) Bölümler ya da Komisyonlarca

yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

...

c) ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kalkmış olması,

...

(2) Bölümler ya da Komisyonlar;

yukarıdaki fıkrada belirtilen nitelikteki bir başvuruyu, Anayasanın uygulanması

ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya

da insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde incelemeye devam

edebilir."

17. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c)

bendi gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması

hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö., B. No: 2013/7087,

18/9/2014, § 23; Mehmet Emin Bülbül, B. No: 2014/4463, 16/6/2016, §§

46-48).

18. Somut olayda şartlı salıverme hükümlerine tabi

olmaması nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayacağı ileri sürülen

ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, Anayasa Mahkemesinin 14/10/2020 tarihli

kararına bağlı olarak alınan yeniden yargılama kararı ile birlikte ortadan

kalkmıştır. Her ne kadar yeniden yargılama sonunda başvurucunun aynı cezayla

mahkûmiyetine karar verilmiş ise de bu karar bireysel başvurunun incelenme

tarihi itibariyle temyiz aşamasındadır ve kesinleşmemiştir (bkz. § 10). Bu

durumda kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olmadığından cezanın infazına bağlı

olarak ortaya çıkabilecek neticelerin ortadan kalktığı değerlendirilmiştir.

Somut olaydaki müdahalenin niteliği gözetildiğinde İçtüzük'ün 80. maddesinin

(2) numaralı fıkrasında öngörülen Anayasa'nın uygulanması, yorumlanması veya

temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına

saygı yönünden başvurunun incelenmesini gerekli kılan bir nedenin de

bulunmadığı değerlendirilmiştir.

19. Açıklanan gerekçelerle insan haysiyetiyle bağdaşmayan

ceza yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden başvurunun düşmesine

karar verilmesi gerekir.

C. Diğer İhlal

İddiaları

20. Başvurucu; ceza davasındaki esaslı iddia ve

savunmaların gerekçede değerlendirilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının,

eksik araştırmayla karar verilmesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli

yargılama ilkelerinin, savunma hakkına riayet edilmemesi nedeniyle savunma

hakkının ve savunması tespit edilmeden tanık dinlenmesi nedeniyle de

hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

21. Başvurucunun anılan iddialarının Ayşe Zıraman ve

Cennet Yeşilyurt (B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16) kararı doğrultusunda başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. Duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın mükerrer başvuru olması nedeniyle REDDİNE,

B. İnsan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağının ihlal

edildiğine ilişkin iddia yönünden başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini

haklı kılan bir neden kalmaması nedeniyle DÜŞMESİNE,

C. Diğer ihlal iddialarının başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

D. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 13/12/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Hüseyin Ozan ADIYAMAN Başvurucu : Hüseyin BARSAK Vekili : Av. Raziye ÖZTÜRK