İsmail Doğru Başvurusu (B. No: 2014/5406)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, taşınmazın imar planında kentsel rekreasyon alanı

olarak belirlenmesi üzerine açılan kamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat

davasının yargı yolu yönünden reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının;

yargılamanın devamı sırasında yapılan kanun değişikliğiyle görevli yargı

yolunun değiştirilmesi ve buna rağmen yapılan yargılama giderlerinin karşı

taraftan alınmak üzere başvurucu yararına hükmedilmesi nedeniyle de adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 21/4/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

A. Başvuru Tarihine Kadar Yaşanan Olaylar

9. Başvurucu Ankara ili Yenimahalle ilçesine bağlı Aşağı

Yahyalar Mahallesi'nde bulunan 60441 ada 1 parsel sayılı taşınmazın

paydaşlarındandır.

10. Söz konusu taşınmaz, 2005 yılından önce kesinleştiği

belirtilen 1/1000 ölçekli imar planı ve bu planın uygulanmasına ilişkin 84220

numaralı parselasyon planı kapsamında "kentsel rekreasyon" alanında

bırakılmıştır.

11. Başvurucu 21/1/2011 tarihli dilekçesiyle Yenimahalle

Belediyesinden (Belediye) taşınmazı yönünden kamulaştırma veya imar planı

değişikliği yapılıp yapılmayacağını sormuştur. Belediye ise başvurucuya

kamulaştırma veya plan değişikliğinin düşünülmediğini bildirmiştir. Başvurucu

bu defa 16/2/2011 tarihinde yeniden Belediyeye başvuruda bulunarak mülkiyet

hakkından doğan haklarını kullanamadığı gerekçesiyle taşınmazın rayiç değeri

üzerinden kamulaştırılmasını veya imar planında değişiklik yapılmasını talep

etmiştir. Belediyenin 28/3/2011 tarihli cevap yazısında ise taşınmazın rayiç

değeri üzerinden alınıp satılabileceği, kamulaştırma işlemlerinin ise ilgili

kurumlarca belirli bir program dâhilinde yapılabileceği belirtilmiştir.

12. Başvurucu bu bildirimler üzerine taşınmazına kamulaştırmasız

el atıldığı gerekçesiyle Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Yenimahalle Belediyesi

aleyhine 13/6/2011 tarihinde Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesinde tazminat

davası açmıştır. Dava dilekçesiyle, yapılan imar uygulaması neticesinde kentsel

rekreasyon alanı olarak belirlenen taşınmazın, aradan beş yıl geçmesine rağmen

kamulaştırılmaması nedeniyle uğranılan maddi zararların tazminitalep

edilmiştir.

13. Mahkeme 2/10/2012 tarihinde Ankara Büyükşehir Belediyesi

yönünden açılan davanın husumet yönünden reddine, Yenimahalle Belediyesi

yönünden açılan davanın ise kabulüne karar vermiştir. Bu karar ile 179.040 TL

tutarındaki alacağın dava tarihi olan 13/6/2011 tarihinden itibaren işleyecek

yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar

verilmiştir.

14. Karar temyiz edilmiş, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 18/3/2013

tarihli ilamıyla hükmün bozulmasına karar verilmiştir. Daire, taşınmazın imar

planında kentsel rekreasyon alanı olarak ayrıldığı, bu alanlarda ise yetkinin

Büyükşehir Belediyesine ait olduğunu belirtmiştir. Bozma ilamında bu nedenle

Yenimahalle Belediyesi aleyhine açılan davanın husumet yönünden reddiyle Ankara

Büyükşehir Belediyesi aleyhine hüküm kurulması gerektiği açıklanmıştır.

15. Büyükşehir Belediyesinin karar düzeltme talebinde bulunması

üzerine aynı Dairenin 18/11/2013 tarihli ilamıyla bozma ilamı kaldırılmıştır.

Daire bu defa 11/6/2013 tarihinde yürürlüğe giren 24/5/2013 tarihli ve 6487

sayılı Kanun'un 21. maddesiyle 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma

Kanunu'nun geçici 6. maddesinde yapılan değişiklik nedeniyle davanın idari

yargı yerinde görülmesi gerektiğini belirterek hükmün yargı yolu yönünden

bozulmasına karar vermiştir.

16. Bozma ilamına uyan Mahkeme, uyuşmazlığın idari yargı yerinin

görevine girdiği gerekçesiyle 3/4/2014 tarihinde davanın reddine karar

vermiştir. Mahkeme, dava tarihinden sonraki yasal değişiklik nedeniyle

görevsizlik kararı verilmekle davalılar yararına vekâlet ücretine

hükmedilmesine yer olmadığına ve başvurucunun yaptığı yargılama giderlerinin

kendisi üzerinde bırakılmasına karar vermiştir.

17. Başvurucu 21/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. Başvuru Tarihinden

Sonra Yaşanan Olaylar

18. Uyuşmazlık konusu taşınmazın imar planındaki durumunun

"kentsel rekreasyon alanı" kullanımından "ticari rekreasyon

alanı" kullanımına dönüştürülmesine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar

planı değişikliği Yenimahalle Belediye Meclisince 7/11/2013tarihinde uygun

görülmüştür. Bu imar planı değişikliği, Ankara Büyükşehir Belediyesi Meclisi

tarafından da 14/1/2014 ve 11/3/2014 tarihlerinde onaylanmıştır.

19. Ankara 18. Hukuk Asliye Hukuk Mahkemesinin 3/4/2014 tarihli

kararı ise taraflara en son 22/4/2014 tarihinde tebliğ edilmiş, temyiz

edilmeyen bu karar 8/5/2014 tarihi itibarıyla kesinleşmiştir.

20. Başvurucu 21/4/2014 tarihinde Ankara Büyükşehir Belediyesi

aleyhine Ankara 9. İdare Mahkemesinde tam yargı davası açmıştır.

21. Mahkeme 23/10/2015 tarihinde oyçokluğuyla davanın reddine

karar vermiştir. Kararda, başvurucunun hissedarı olduğu taşınmazın imar

planında "ticari rekreasyon alanı" olarak ayrılması nedeniyle bundan

böyle taşınmazın sadece kamu eliyle yapılaşması zorunluluğunun ortadan

kalktığına dikkat çekilmiştir. Mahkeme, imar planıyla belirlenen koşullar

dâhilinde mülk sahipleri tarafından yapılaşma hakkının kullanılabilmesinin

mümkün olduğunu belirterek başvurucunun taşınmaz üzerinde tasarrufta bulunma

imkânına kavuşması nedeniyle mülkiyet hakkının belirsiz bir süre ile

kısıtlandığından söz edilemeyeceği sonucuna varmıştır.

22. Karara karşıoy yazısında ise kamu

hizmeti niteliğinde olan sağlık, eğitim, spor, rekreasyon gibi hizmet

alanlarına yönelik tesislerin kurulması için büyük yatırımlar gerektiği ve

birtakım izin, ruhsat prosedürlerinin bulunduğu belirtilerek imar planındaki

değişikliğin taşınmazın kamu hizmetine ayrılmış olma vasfını değiştirmediği

ifade edilmiştir.

23. Karar başvurucu vekiline 3/2/2016 tarihinde tebliğ edilmiş

olup Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yapılan sorgulama

sonucuna göre başvurucunun kararı temyiz etmediği anlaşılmıştır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 5/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

25. Başvurucu paydaşı olduğu taşınmazın yapılan imar planı

değişikliğiyle "kentsel rekreasyon alanı" olarak belirlenmesi

nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Başvurucu

ayrıca, açtığı tazminat davasının, yargılama sırasında yapılan kanun

değişikliği nedeniyle yargı yolu yönünden reddine karar verildiğini

belirtmektedir. Başvurucuya göre yargılama devam ederken davanın esasını

etkileyecek şekilde yargı yolunun bu şekilde değiştirilmiş olması nedeniyle

adil yargılanma hakkı ve kanunî hakim ilkesi ihlal

edilmiştir.

26. Başvurucu her ne kadar idari yargı yerinde dava açabilmesi

mümkün ise de bu davada hükmedilecek tazminat yönünden faizin, açılacak dava

tarihinden itibaren işletilmeye başlanacağını ifade etmiştir. Başvurucu bu

nedenle açacağı dava öncesi dönem bakımından eksik işletilen faiz tutarı olan

45.207,60 TL'nin ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir. Başvurucu ayrıca,

yargı yolu yönünden reddedilen davada yaptığı 1.054,35 TL tutarındaki

masrafların ve avukatlık sözleşmesi çerçevesinde ödediği 15.000 TL tutarındaki

avukatlık ücretinin kendisi üzerinde bırakılması nedeniyle bu zararlarının

giderilmesini talep etmiştir. Başvurucu son olarak yargılama sürecinin uzaması

yanında imar planı değişikliğinin yapıldığı 30/12/2005 tarihten itibaren

taşınmazını kullanamaması nedeniyle uğradığı manevi zararların giderilmesi

talebinde bulunmuştur.

27. Bakanlığın görüş yazısında, başvuruya konu dava ile ilgili

olarak adli yargıda verilen görevsizlik kararının maddî anlamda kesin hüküm

teşkil etmediği, başvurucunun aynı sebeple idari yargıda dava açma hakkının

mevcut olduğu ifade edilmiştir. Bakanlık ayrıca, 6/1/1982 tarihli ve 2577

sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasına

göre, görevli yargı yerinde açılan davanın açılma tarihinin belirlenmesinde,

görevsiz mahkemede açılan dava tarihinin esas alınacağını vurgulamıştır.

Bakanlık bu nedenlerle, başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi ve manevi

zararlara yönelik olarak yeni bir dava ikame etmediği gibi görevsizlik kararı

üzerine bu hususta olağan kanun yollarını da tüketmeden bireysel başvuruda

bulunduğunu bildirmiştir.

28. Başvurucu cevap dilekçesinde, başvuru formundaki beyan ve

taleplerini yinelemiştir.

B. Değerlendirme

29. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında bireysel başvuruda

bulunulmadan önce ihlal iddiasının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanunda

öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş

olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak ihlallerini öncelikle derece

mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunu

zorunlu kılar (Necati Gündüz ve Recep

Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, §§ 19, 20; Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 26).

30. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, ikincil nitelikte bir

hukuk yoludur. Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle

derece mahkemelerinde, olağan kanun yolları ile çözüme kavuşturulması esastır.

Bireysel başvuru yoluna, iddia edilen hak ihlallerinin bu olağan denetim

mekanizması çerçevesinde giderilememesi durumunda başvurulabilir (Bayram Gök, B. No: 2012/946, 26/3/2013, §§

16-20).

31. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle hukuk sisteminde

düzenlenen başvuru yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca

başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve

süresinde yetkili idari ve adli mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu

konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması, aynı

zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş

olması gerekir (Bayram Gök, §

19).

32. Somut olayda başvurucu, yargılama devam ederken davanın

esasını etkileyecek şekilde yargı yolunun değiştirilmiş olması nedeniyle adil

yargılanma hakkı ve kanuni hâkim ilkesinin ihlal edildiğini belirtmektedir.

Başvurucu bu ihlal iddialarına bağlı olarak Ankara 18. Hukuk Asliye Hukuk

Mahkemesinin 3/4/2014 tarihli kararıyla yargılama masraflarının ve ödediği

avukatlık ücretinin kendisi üzerinde bırakıldığından yakınmaktadır. Ancak

başvurucunun bu şikâyetine konu Ankara 18. Hukuk Asliye Hukuk Mahkemesinin

3/4/2014 tarihli kararını temyiz etmediği anlaşılmaktadır.

33. Çeşitli Yargıtay içtihatlarında yargılama sırasında yapılan

kanun değişikliklerinin yargılama giderlerine etkisi değerlendirilmiş ve

davanın açıldığı tarihteki düzenlemelere göre usulüne uygun olarak dava açan

davacı aleyhine sonradan yapılan kanun değişiklikleri nedeniyle yargılama

giderlerine hükmedilemeyeceği belirtilmiştir (Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin

22/1/2014 tarihli ve E.2014/68, K.2014/1008 sayı ile Yargıtay 2. Hukuk

Dairesinin 22/6/2011 tarihli ve E.2010/21432, K.2011/11150 sayılı kararları).

Dolayısıyla vekalet ücretinin temyizine ilişkin yolun etkisiz olduğu da

söylenemez.

34. Öte yandan başvurucu, paydaşı olduğu taşınmazın imar planı

değişikliğiyle "kentsel rekreasyon alanı" olarak belirlendiğini ve bu

nedenle taşınmazını mülkiyet hakkının verdiği yetkiler çerçevesinde

kullanamadığını ifade etmektedir. Başvurucu bu nedenleuğradığı

zararların ise idari yargı yerinde açacağı davada hükmedilecek faizin muhtemel

başlangıç tarihi nedeniyle bütünüyle karşılanmayacağından yakınmaktadır.

Bununla birlikte başvurucu 21/4/2014 tarihinde kamulaştırmasız el atma

nedeniyle uğradığı zararların el atma tarihinden itibaren faiziyle birlikte

ödenmesi istemiyle Ankara 9. İdare Mahkemesinde tam yargı davası açmıştır.

Ancak Mahkeme 23/10/2015 tarihinde davanın reddine karar vermiş olup

başvurucunun bu kararı temyiz etmediği anlaşılmıştır.

35. Hâlbuki yukarıda yer verilen ilkeler kapsamında başvurucunun

belirtilen şikâyetlerinin bireysel başvuruda incelenebilmesi için öncelikle

somut yargılama süreçlerindeki olağan yargı yollarını tüketmesi gerektiği

açıktır. Somut olayda ise sonuç olarak başvurucunun olağan başvuru yolu olan

temyiz yoluna gitmeden bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.

36. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

5/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Özgür DUMAN

Başvurucu

:

İsmail DOĞRU

Vekili

:

Av. Fatma

GÜNEŞ