Murat Altıntaş Başvurusu (B. No: 2019/20326)

I. BAŞVURUNUN

ÖZETİ

1. Başvuru; bakım tazminatının tahsili amacıyla açılan

davanın aynı toplu iş sözleşmesi kapsamında bulunan kişilerin aynı konuda

açtığı davaların aksi yönünde bir sonuca ulaşılarak reddedilmesi nedeniyle adil

yargılanma hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucu 11/11/2003 ve 20/11/2013 tarihleri arasında

Gediz Elektrik Dağıtım Anonim Şirketinde elektrik teknisyeni olarak çalışmış,

13/1/2014 tarihinde üyesi olduğu sendika ile davalı dağıtım şirketi arasında

yapılan toplu iş sözleşmesi kapsamında bakım tazminatının ödenmesi için dava

açmıştır.

3. Davayı inceleyen İzmir 4. İş Mahkemesi (Mahkeme)

29/4/2015 tarihli kararla davayı kabul etmiştir. Anılan karar davalı tarafından

temyiz edilmiştir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 9/10/2018 tarihli kararı ile

hükmü bozmuştur. Bozma kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...

Mahkemenin, toplu iş sözleşmesinin

ilgili düzenlemesinden yararlanabilmek için, ilgili görev ünvanında fiilen

çalışma şartının mevcut olması gerektiğine dair değerlendirmesi yerinde ise de,

salt dosya kapsamındaki tanık beyanları, bordro ve diğer yazılara göre

davacının fiilen anılan görev ünvanında çalıştığı kabul edilemez. Davacı, toplu

iş sözleşmesinde belirtilen görev ünvanında çalışmış ise de, fiilen bakım işini

yapmadığı sabittir. Aynı gün Dairemizce temyiz incelemesi yapılan ve davacı

işveren tarafından Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile (birleşen dava

davalısı olarak) bu dosyanın davacısı aleyhine açılan davada, ilk derece

mahkemesinin davanın reddine dair kararının bozulması yönünde karar verilmiştir.

Böylece 'a) Proje ve Tesis Müdürlüğü bünyesinde elektrik teknisyeni, elektrik

baş teknisyeni, elektrik mesul teknisyeni ve elektrik uzman teknisyeni

unvanında çalışan personelin 'her ne kadar bakım işini yapmasa da bakım

tazminatına hak kazandıkları.... bu kapsamda Proje ve Tesis Müdürlüğü ile

Malzeme Satın Alma Müdürlüğü bünyesinde görev unvanları belirtilen personele

bakım tazminatı ödenmediği ve bu kapsamda geriye dönük olarak işçilerin

sendikalı oldukları süre içinde ve 3 yıllık teftiş dönemi esas alınarak bakım

tazminatına hak ettikleri belirtilen personele bakım tazminatlarının, TİS’in 99

ncu maddesinde belirtilen orana göre tahakkuk ettirilerek ödenmesi gerektiği'

ne dair ÇSGB İş Teftiş Kurulu Başkanlığınca hazırlanan 27.09.2013 gün ve 9686-İNC/40

sayılı raporun iptali gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. Bu itibarla, tüm dosya

kapsamı ve Dairemizin 2017/18819 esas sayılı dosyası dikkate alınarak, eldeki

davada da davacı yönünden bakım tazminatından yararlanma şartlarının oluşmadığı

kabul edilmelidir. Mahkemece şartlar oluşmadığı halde, hatalı hukuki

değerlendirme yapılarak yazılı şekilde bakım tazminatı alacağının kabulüne

karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir.

..."

4. Mahkeme, bozma ilamına uyduktan sonra 24/12/2018

tarihli kararla davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu, anılan kararı

temyiz etmiş, Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 18/4/2019 tarihinde kararı onamıştır.

Başvurucu, nihai hükmü 20/5/2019 tarihinde öğrendikten sonra 13/6/2019

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyonca başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

A. Hakkaniyete

Uygun Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

5. Başvurucu, bakım tazminatının tahsili amacıyla açtığı

davanın aynı toplu iş sözleşmesi kapsamındaki kişilerin aynı konuda açtığı

davaların aksi yönünde bir sonuca ulaşılarak reddedildiğini, Yargıtay 9. Hukuk

Dairesinin bakım tazminatı davalarıyla ilgiliE.2009/2698 ve E.2010/18624 sayılı

kararlarında içtihadın farklı olduğunu, bu Daireye giden dosyaların onandığını,

içtihat farklılığı nedeniyle mağdur olduğunu belirterek adil yargılanma

hakkının ve eşiklik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

6. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun şikâyetlerinin özü benzer nitelikteki davalarda farklı

yönde kararlar verilmesine ilişkin olduğundan başvuru hakkaniyete uygun

yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.

7. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlık konusunda varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu

olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil

eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu

kapsamda değildir (konuya ilişkin birçok karar arasından bkz. Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013).

8. Somut olayda başvurucunun açtığı davada Yargıtay 22.

Hukuk Dairesi, işçinin toplu iş sözleşmesi kapsamında bakım tazminatı

alabilmesi için sadece görev unvanının olmasının yeterli olmadığına, fiilen de

bu hizmetin yapılması gerektiğine vurgu yapmıştır. Mevcut işyeri ile ilgili

olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığınca

hazırlanan 27/9/2013 tarihli raporun iptali talebiyle açılan davada başvurucu

davalı olarak yer almış, söz konusu bu dosyada Yargıtayın anılan Dairesi başvurucunun

fiilen bakım işini yapmadığının açık olduğunu belirtmiştir. Neticede Daire

başvurucunun açtığı bakım tazminatının tahsili davasıyla ilgili olarak

başvurucunun fiilen bakım işini yapmaması nedeniyle davanın reddine karar

verilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

9. Başvurucu, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin bakım

tazminatı davalarıyla ilgiliE.2009/2698 ve E.2010/18624 sayılı kararlarında

içtihadın farklı olduğunu, bu Daireye giden dosyaların onandığını, içtihat

farklılığı nedeniyle kendisinin mağdur edildiğini ileri sürmüştür. Yargıtay 9.

Hukuk Dairesinin 23/6/2009 tarihli ve E.2009/2698, K.2009/17745 sayılı onama

kararına konu mahkeme kararı incelendiğinde etip uzman teknisyeni olan

davacının fiilen bakım işini yerine getirdiğini belirterek bakım tazminatı

davası açtığı Mahkemenin 7/11/2008 tarihinde bakım tazminatı şartları

gerçekleştiğinden davayı kabul ettiği ve kararın onandığı görülmüştür. Yargıtay

9. Hukuk Dairesinin 12/9/2012 tarihli E.2010/18624, K.2012/29259 sayılı bozma

kararı incelendiğinde davacı işçinin davalı işveren nezdinde etip baş

teknisyeni unvanıyla çalıştığını belirterek bakım tazminatı talep ettiği,

Mahkemenin davayı kabul ettiği, anılan Dairenin ise davacı işçinin görevinin ve

fiilen yaptığı işin net olarak belirlenmediği gerekçesiyle kararı eksik

incelemeden bozduğu, Mahkemenin de takip edilmeyen ve yenilenmeyen davanın

açılmamış sayılmasına karar verdiği tespit edilmiştir.

10. Dolayısıyla Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin başvurucunun

başvuru formunda belirttiği ve yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan kararlarında

da işçinin toplu iş sözleşmesi kapsamında bakım tazminatı alabilmesi için

fiilen bu işin yapılmasının gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda Yargıtay

22. Hukuk Dairesinin başvurucunun davasına konu kararı ile Yargıtay 9. Hukuk

Dairesinin kararları arasında içtihat farklılığı olmadığı anlaşılmıştır.

11. Farklı sonuçlanan yargılamalarda davacılar farklı

işyerlerinde çalışmakta olup davacıların işyerindeki statüleri, çalışma

şartları, bakım tazminatı ödenmesi için aranılan fiilen çalışma şartını

gerçekleştirip gerçekleştirmediği hususlarının her bir davacı yönünden farklı

değerlendirmelere yol açabileceği açıktır.

12. Anayasa Mahkemesinin kural olarak somut davadaki

kanıtları değerlendirme ve hukuk kurallarını yorumlama gibi bir görevi yoktur.

Ancak mahkemelerin yargılama sırasında taraflarca ileri sürülen argümanların

gerçekliğinin tespitine yönelik gerekli ve etkili incelemeleri yapması, elde

edilen deliller çerçevesinde ilgili ve yeterli bir gerekçeyle değerlendirme

yaparak ulaştığı sonucun makul ve öngörülebilir sınırlar içinde olması adil

yargılanma hakkının bir gereğidir.

13. Başvuru konusu olayda başvurucunun ileri sürdüğü

iddiaların yargılama mercilerince delillerin değerlendirilmesine ve hukuk

kurallarının yorumlanmasına ilişkin olduğu, başvurucunun iddialarını ve

itirazlarını ileri sürme imkânından yoksun bırakılmadığı, mahkeme kararlarında

bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan durum bulunmadığı dikkate

alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu

anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun şikâyetinin açıkça dayanaktan yoksun

olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

14. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının

açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

15. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

16. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile

benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK] B. No: 2022/100837, 27/4/2023)

kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa

Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine

Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un

geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile

yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest

olan, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan

başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden

yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile

bağdaşmayacağı neticesine varmıştır. Somut başvuruda, anılan kararda açıklanan

ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

17. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer

kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduklarına karar verilmesi gerekir.

A. 1. Hakkaniyete uygun yargılanma ilkesinin ihlal

edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 24/1/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Osman KODAL Başvurucu : Murat ALTINTAŞ Vekili : Av. İpek TÜRKYILMAZ KABAKTEPE