Nejla Kurt ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2021/16337)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru; yaşlılık aylıklarının artış oranlarının azaltılması ve yapılan kanuni düzenleme ile devam eden yargılama sürecine sonuca etkili olacak biçimde müdahale edilmesi nedeniyle silahların eşitliği ilkesinin ve mülkiyet hakkının, yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucular Nejla Kurt, Ömür Öykü Kurt, Muzaffer Kurt ve Seda Kurt'un murisi M.K., başvurucular Asuman Tüzün ve Teoman Uğur'un murisi S.U. ve diğer başvurucuların (Anlatım kolaylığı açısından başvurucular olarak nitelendirilecektir.) murisleri T. Vakıflar Bankası T.A.O. Memur ve Hizmetlileri Emekli Sağlık Yardım Sandığı Vakfına (Vakıf) ödedikleri prim karşılığında emekliliğe hak kazanmıştır. Vakıf üyeleri olan başvurucular, emekli aylığında yapılan artışların 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici 20. maddesine uygun olmadığı gerekçesiyle Vakıf aleyhine iş mahkemelerinde alacak davaları açmıştır.

3. İş mahkemeleri yargılama süreci devam ederken 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 53. maddesi ile 506 sayılı Kanun'un geçici 20. maddesine eklenen beşinci fıkra uyarınca Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK) emeklisine ödenen yaşlılık aylığı ile Vakıf emeklisine ödenen yaşlılık aylığı tutarları karşılaştırıldığında herhangi bir alacağın bulunmadığı gerekçesiyle ret kararları vermiştir. Kanun yolundan geçen kararlar kesinleşmiştir.

4. Başvurucular, adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkı ile ayrımcılık yasağının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucular; yüksek miktarda prim ödemelerine rağmen daha düşük miktarda prim ödeyenlerle aynı tutarda yaşlılık aylığı almak zorunda bırakıldıklarını, 6111 sayılı Kanun'un 53. maddesi ile 506 sayılı Kanun'un geçici 20. maddesine eklenen fıkranın devam eden davalara da uygulanmasına ilişkin ibareyle, açtıkları alacak davalarının dayanağı olan ve kendilerini haklı kılan Yargıtay içtihatlarının ortadan kaldırıldığını, devam eden yargı süreçlerine ise kanun çıkarılarak müdahale edildiğini ileri sürmüştür.

5. Anayasa Mahkemesi Ülkü Tunca ve diğerleri ([1. B.], B. No: 2012/928, 11/12/2014) kararında başvurunun kabul edilebilir olduğuna, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının tüm başvurucular yönünden ihlal edilmediğine, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Giderim yönünden ise Anayasa Mahkemesi, başvurucuların salt ihlal tespitiyle giderilemeyecek zararlara uğradıkları açık olduğundan her bir başvurucu için dosyalardaki bilirkişi raporları dikkate alınarak belirlenen ve karara ekli tabloda gösterilen tazminatların ödenmesine karar vermiştir.

6. Başvurucular; Anayasa Mahkemesinin Ülkü Tunca ve diğerleri başvurusunda, hak ihlali tespit edildiğini belirterek 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 375. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (i) bendi uyarınca yargılamanın yenilenmesini talep etmiştir.

7. Ankara 15. İş Mahkemesi 20/2/2019 tarihinde yargılamanın yenilenmesi koşullarının bulunmadığını belirterek başvurucuların taleplerini reddetmiştir. Kararlarda; Anayasa Mahkemesinin başvurucular hakkındaki kararında yargılamanın yeniden yapılması yönünde bir karar vermediğini, başvurucular lehine tazminata hükmettiğini belirtmiştir. İstinaf ve temyiz kanun yollarından geçen kararlar kesinleşmiştir.

8. Başvuru, süresinde yapılmıştır.

9. 2021/16341, 2021/16346, 2021/16351, 2021/16354, 2021/16356, 2021/16360, 2021/16362, 2021/16364, 2021/16365, 2021/16367, 2021/16368 ve 2021/16371 numaralı başvuruların 2021/16337 numaralı başvuru ile birleştirilmesine ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına Komisyonca karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

A. Silahların Eşitliği İlkesinin ve Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

10. Başvurucular, adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiası bağlamında Ülkü Tunca ve diğerleri başvurusunda ileri sürdükleri iddiaları yinelemiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; Ülkü Tunca ve diğerleri kararında tazminata hükmedildiğinden başvurucuların mağdur statüsünün bulunmadığı, gelişmeleri Anayasa Mahkemesine bildirmediklerinden başvuru hakkını kötüye kullandıkları, esas yönünden ise Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın koşullarının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.

11. Başvuru konusu olayda ileri sürülen iddialara ilişkin olarak daha önce bireysel başvuruda bulunulduğu ve anılan şikâyetlerle ilgili 2012/928 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılan inceleme sonucunda karar verildiği tespit edilmiştir. Buna göre başvurunun mükerrer başvuru niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.

12. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının mükerrer başvuru niteliğinde olması nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

B. Yargılamanın Yenilenmesi Talebinin Reddedilmesi Nedeniyle Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

13. Başvurucular, Anayasa Mahkemesinin emsal başvurularda ihlal kararı verdiğini ve yeniden yargılamaya hükmettiğini belirtmiştir. Bakanlık görüşünde; Ülkü Tunca ve diğerleri kararında tazminata hükmedildiğinden başvurucuların mağdur statüsünün bulunmadığı, gelişmeleri Anayasa Mahkemesine bildirmediklerinden başvuru hakkını kötüye kullandıkları, esas yönünden ise Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın koşullarının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.

14. Anayasa Mahkemesi yargılamanın iadesi/yenilenmesi talebi çerçevesinde ileri sürülen ihlal iddiaları ile ilgili Metin Gümüş ([1. B.], B. No: 2016/14563, 28/11/2019) başvurusunda değerlendirmeler yapmıştır. Anayasa Mahkemesi anılan kararda yargılamanın yenilenmesi talebinin değerlendirildiği ilk evrede uyuşmazlığın esasını çözümleyecek nitelikte bir karar verilmediğini vurgulayarak bu aşamada medeni hak ve yükümlülüklere dair bir değerlendirme yapılmadığını, uyuşmazlık konusu hakka ilişkin doğrudan belirleyici bir hüküm verilmediğini ifade etmiştir (Metin Gümüş, § 30).

15. Anayasa Mahkemesi başvurucunun bu aşamaya yönelik ihlal iddiasının medeni hak ve yükümlülüklerin değerlendirildiği bir yargısal sürece ilişkin olmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamında incelenemeyeceğini ancak Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararlarının ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yönelik yeniden yargılama taleplerine ilişkin başvuruların bundan istisna tutulması gerektiğini ifade ederek başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir (Metin Gümüş, §§ 31-34) .

16. Somut olayda başvurucular Anayasa Mahkemesinin Ülkü Tunca ve diğerleri kararını gerekçe göstererek yargılamanın yenilenmesini talep etmiştir. Ankara 15. İş Mahkemesi, Anayasa Mahkemesinin anılan kararında yeniden yargılamaya karar verilmediğinden yargılamanın yenilenmesi koşulları bulunmadığını belirterek talebi reddetmiştir. Dolayısıyla uyuşmazlığın esasını çözümleyecek nitelikte bir karar verilmediği görülmektedir. Bu itibarla başvurucuların dile getirdiği ihlal iddiaları medeni hak ve yükümlülüklerin değerlendirildiği bir yargısal sürece ilişkin olmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamı dışında kalmaktadır.

17. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Yıldız SEFERİNOĞLU Kenan YAŞAR Metin KIRATLI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Nejla KURT 2. Bircan ARMAĞAN 3. Kemal ZELVİ 4. Meliha ÖZBATURLAR 5. Meral HELVACI 6. Muzaffer KURT 7. Münevver BÜKÜLMEZ 8. Asuman TÜZÜN 9. Ömür Öykü KURT 10. Remziye DOĞAN 11. Renin Dilek TAN 12. Sahir DÖNMEZ 13. Seda KURT TOSUN 14. Serpil UÇKAN 15. Tahsin SANDIKCIOĞLU 16. Teoman UĞUR 17. Turgut ZENGİ Vekili : Av. Ebru TARAKÇI ÇİMEN