Neşe Gençer Gurbanov Başvurusu (B. No: 2022/44541)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, yurt dışına çıkış yasağı ve imza karşılığı belirlenen yerlere başvurma öngören adli kontrol tedbirleri nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan başlatılan soruşturma kapsamında tutuklanmıştır. İtiraz üzerine Bolu Sulh Ceza Hâkimliği 13/12/2016 tarihinde başvurucuyu tahliye etmiş ve başvurucu hakkında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (a) ve (b) bentleri gereğince yurt dışına çıkamamak ve haftada üç gün imza karşılığı belirlenen yerlere başvurmak şeklinde adli kontrol tedbirleri uygulanmasına karar vermiştir.

3. Başvurucu 4/10/2018 tarihinde yurt dışı yasağı şeklinde verilen tedbirin kaldırılmasını talep etmiştir. Sakarya Sulh Ceza Hâkimliğince 8/10/2018 tarihinde talep reddedilmiştir. Kararda; atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu ve başvurucunun kaçma şüphesinin bulunması nedenleriyle talebin reddedildiği ifade edilmiştir. Ayrıca verilen karara yedi günlük kanuni süre içinde itiraz edilebileceği açıkça belirtilmiştir. Söz konusu karara itiraz edilmemiştir.

4. Soruşturma dosyasının yetkisizlikle geldiği Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucu hakkında belirlenen yerlere başvurmak şeklinde uygulanan tedbirin süresinin dolması nedeniyle kaldırılması talep edilmiştir. Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 14/3/2022 tarihinde talep kabul edilerek imza karşılığı belirlenen yerlere başvurmak şeklinde tatbik edilen tedbirin kaldırılmasına; yurt dışına çıkmama şeklinde uygulanan tedbirin ise devamına karar verilmiştir. Kararda Ankara Asliye Ceza Mahkemesi nezdinde itiraz kanun yolunun açık olduğu açıkça belirtilmiştir. Söz konusu karara itiraz edilmemiştir.

5. Başvurucu, bu karar üzerine 12/4/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

6. Bireysel başvurudan sonra Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde 20/2/2023 tarihinde başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği ve aynı tarihte adli kontrol tedbirinin resen kaldırıldığı görülmektedir.

7. Komisyonca makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezliğine, diğer temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

8. Başvurucu, yurt dışı yasağı nedeniyle Türkmenistan uyruklu eşinin vefat eden annesinin taziyesine katılamadığını ve iki yaşında çocuğuyla birlikte Türkmenistan'a gidememesi nedeniyle kayınvalidesinin sağlığında torununu göremediğini belirtmiştir. Başvurucu ayrıca verilen adli kontrol tedbirlerinin haksız ve hukuka aykırı olduğunu ve uzun süre devam ettiğini ifade ederek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile seyahat hürriyetinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.

9. Adalet Bakanlığı görüşünde; mevcut başvuru incelenirken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Başvurucu, bu görüşe karşı beyanda bulunmamıştır.

10. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt [2. B.], B. No: 2012/403, 26/3/2013, §§ 16, 17).

11. Somut olayda başvurucu 4/10/2018 tarihinde adli kontrol tedbirinin kaldırılması yönünde talepte bulunmuş, bu talebi Sakarya Sulh Ceza Hâkimliği tarafından, -itiraz yolu açık olmak üzere- reddedilmiştir (bkz. § 3). Başvuru formu ve eklerinde, başvurucunun itiraz yolu açık olan bu karara karşı itiraz yoluna başvurup başvurmadığı ve başvurmuş ise itiraz merciince itirazın ne şekilde sonuçlandırıldığı hususlarında bilgi ve belge bulunmamaktadır.

Bununla birlikte 14/3/2022 tarihinde Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliğince belirlenen yerlere başvurmak şeklindeki tedbirin kaldırıldığı ve yurt dışına çıkmama şeklindeki tedbirin ise devamına karar verildiği sabittir (bkz. § 4). Ancak itiraz yolu açık olan söz konusu karara karşı da başvurucu tarafından itiraz yoluna başvurulmadığı, doğrudan bu karar üzerine Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmış olduğu görülmektedir.

Bu tespitlerin yanı sıra başvuru formu ve eklerinde, adli kontrollerin kaldırılması taleplerinin ya da itirazlarının incelenmediği veya kararların tebliğ edilmediği yönünde başvurucu tarafından ileri sürülen bir şikâyetin de bulunmadığı anlaşılmaktadır.

12. Bu bağlamda, başvurucunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yargısal başvuru yollarını tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun anılan şikâyetlerine ilişkin olarak olağan kanun yollarını -itiraz yolu- tüketmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunması bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmamaktadır.

13. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Muhterem İNCE Yılmaz AKÇİL Raportör : Abdurrahman Remzi AKPINAR Başvurucu : Neşe GENÇER GURBANOV Vekili : Av. Rahat GURBANOV