Recep Varol ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/5985)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; makul sürede yargılanma hakkının, kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkı ile masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 29/5/2014, 2/5/2014, 2/6/2014, 10/5/2014,

16/5/2014 tarihlerinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca 2014/5985 numaralı başvurunun kabul edilebilir

olduğuna, esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

Komisyonca 2014/6843, 2014/6902, 2014/7865, 2014/7867, 2014/7869, 2014/8117

numaralı başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından 2014/6843, 2014/6902, 2014/7865,

2014/7867, 2014/7869, 2014/8117numaralı başvuruların kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Farklı tarihlerde yapılan 2014/6843, 2014/6902, 2014/7865,

2014/7867, 2014/7869, 2014/8117numaralı bireysel başvuru dosyalarının

aralarındaki hukuki bağlantı nedeniyle 2014/5985 numaralı bireysel başvuru

dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2014/5985 başvuru numaralı bireysel

başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9.Başvurucu Hüsnü Neslioğlu 23/5/2002

tarihinde, diğer başvurucular ise 16/5/2002 tarihinde gözaltına alınmışlardır.

Başvuruculardan İsmail Soylu 23/5/2002 tarihinde tutuklanmış, 2/7/2002

tarihinde salıverilmiştir.

10. Aydın Cumhuriyet Başsavcılığının 23/5/2002 tarihli iddianamesi

ile mükerrer bilet kullanma sonucu zimmetine para geçirdiği iddiasıyla

başvurucular hakkında kamu davası açılmıştır. Aydın 2. Ağır Ceza Mahkemesinin

11/5/2007 tarihli kararı ile başvurucuların beraatine

karar verilmiştir. Temyiz üzerine Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 2/3/2010 tarihli

ilamı ile hüküm bozulmuştur.

11. Bozmaya uyularak yürütülen yargılama sonucunda Aydın 2. Ağır

Ceza Mahkemesinin 27/2/2013 tarihli kararı ile "

Gişe memuru olan sanıklar hakkında mükerrer bilet kullanarak zimmetlerine para

geçirdikleri iddia edilmektedir... uyulan bozma ilamı gereğince aldırılan

bilirkişi raporunda da yapılan incelemeler sonucunda sanıkların zimmet yada ihtilasen zimmet fiilini

işledikleri yolunda bir bulgu ve sonuca varılmadığının bildirildiği

görülmüştür. Bu deliller karşısında, amacı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması

olan ceza yargılamasının en önemli ilkelerinden birisi olan "şüpheden

sanık yararlanır (in dubio pro

reo)" ilkesi ve AİHS'nin 6/2 maddesinde garanti

altına alınan masumiyet karinesi uyarınca sanıkların üzerlerine atılı suçu

işlediklerini gösterir mahkumiyetine yeterli her türlü şüpheden uzak kesin ve

inandırıcı delil elde edilemediği anlaşıldığından CMK.nun

223/2-e maddesi gereğince yüklenen suçun sanıklar tarafından işlendiğinin sabit

olmaması nedeniyle sanıkların beraatine karar vermek

gerekmiş" gerekçesiyle başvurucuların beraatine

karar verilmiştir. Temyiz üzerine karar Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 13/2/2014

tarihli ilamı ile onanmıştır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

12. Mahkemenin 12/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

13. Başvurucular, makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

başvuruculardan İrfan Şahin, Hulusi Özuğur, Hüsnü Neslioğlu, Recep Varol, Ali Çakal, İsmail Soylu tarafından

yapılan başvurularda yer alan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

15. Ceza yargılamasının süresi tespit edilirken sürenin

başlangıç tarihi olarak bir kişiye suç işlediği iddiasının yetkili makamlar

tarafından bildirildiği veya isnattan ilk olarak etkilendiği arama ve gözaltı

gibi birtakım tedbirlerin uygulandığı tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak

suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği, yargılaması devam eden davalar

yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını

verdiği tarih esas alınır (B.E.,

B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 34).

16. Ceza yargılamasının süresinin makul olup olmadığı

değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların

ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın

süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate

alınır (B.E., § 29).

17. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda yaklaşık 11 yıl 9 aylık

yargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

18. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

B. Diğer İhlal İddiaları

19. Başvurucu İsmail Soylu haksız yere tutuklu kaldığını,

hakkında haksız yere dava açılmasının masumiyet karinesini ve şüpheden sanık

yararlanır ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

1. Kişi Hürriyeti ve

Güvenliği Hakkının İhlal Edildiği İddiası

20. Başvurucu, gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanarak

16/5/2002 ile 2/7/2002 tarihleri arasında tutulu kaldığı yargılamadan beraat

etmesi sonucu Anayasa'nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği

hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8)

numaralı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin

başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Mahkeme, ancak bu tarihten sonra kesinleşen

nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvuruları inceleyebilir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012,

§ 17).

22. Tutukluluk nedeniyle yapılan bireysel başvurunun temel

amacı, özgürlükten yoksun bırakmanın hukuka aykırı olduğunun ya da devamını

haklı kılan sebeplerin bulunmadığının tespitidir (Mehmet Emin Kılıç, B. No: 2013/5267, 7/3/2014, § 24).

Tutuklulukta sürenin başlangıcı, kişinin ilk kez yakalandığı tarih veya

doğrudan tutuklandığı durumlarda tutuklama tarihidir. Tutukluluk süresinin sonu

ise kural olarak kişinin serbest bırakıldığı ya da ilk derece mahkemesince

hüküm verildiği tarihtir (Mehmet Emin Kılıç,

§ 27).

23. Somut olayda başvurucu 16/5/2002 ile 23/5/2002 tarihleri

arasında gözaltında kalmış, 23/5/2002 tarihinde tutuklanmış, 2/7/2002 tarihinde

serbest bırakılmıştır. Başvurucunun tutukluluk hâlini sona erdiren serbest

bırakılma kararı 23/9/2012 tarihinden önce verilmiştir.

24. Başvurucunun tutuklu kaldığı sürenin haksızlığına yönelik

iddiaları, Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin başlamasından önce

gerçekleşmiş olaylara ilişkindir.

25. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Masumiyet Karinesininİhlal

Edildiğine İlişkin İddia

26. Masumiyet karinesi, kişinin suç işlediğine dair kesinleşmiş

bir yargı kararı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence altına alır.

Bunun sonucu olarak kişinin masumiyeti “asıl” olduğundan suçluluğu ispat

külfeti iddia makamına ait olup kimseye suçsuzluğunu ispat mükellefiyeti

yüklenemez. Ayrıca hiç kimse, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar yargılama

makamları ve kamu otoriteleri tarafından suçlu olarak nitelendirilemez ve suçlu

muamelesine tabi tutulamaz (Kürşat Eyol, B. No: 2012/665, 13/6/2013, § 26).

27. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında

açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine karar

verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarını

kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

28. Somut olayda başvurucu hakkında açılan ceza davasında

Mahkemece yapılan değerlendirme sonucunda masumiyet karinesi uyarınca

sanıkların üzerilerine atılı suçu işlediklerini

gösterir yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde

edilemediği gerekçesiyle beraat kararı verilmiştir. Başvurucunun hakkında dava

açılması nedeniyle masumiyet karinesinin ve şüpheden sanık yararlanır ilkesinin

ihlal edildiğini ileri sürdüğü dikkate alındığında masumiyet karinesinin ihlal

edildiğine yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmıştır.

29. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

30. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

31. Başvurucular, manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

32. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

33. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında -yargılamadaki taraf sayısı da dikkate alınarak- başvuruculara

ayrı ayrı net 12.600 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harcın

başvuruculara ayrı ayrı ödenmesine, 1.800 TL vekâlet ücretinin başvurucu İsmail

Soylu ve başvurucu Şakir Çelik'e ayrı ayrı ödenmesine, başvuruculardan Recep

Varol'a, Ali Çakal'a, Hulusi Özuğur'a, Hüsnü Neslioğlu'a ve İrfan Şahin'e müştereken ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Aydın 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2010/207,

K.2013/144) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

12/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

Gökçe

GÜLTEKİN

Başvurucular

:

1. Recep

VAROL

2. İrfan

ŞAHİN

3. Hüsnü

NESLİOĞLU

4. Hulusi

ÖZUĞUR

5. Ali ÇAKAL

Vekili

:

Av. Necmiye

ŞABBAZ

Başvurucu

:

6. İsmail

SOYLU

Vekili

:

Av. Filiz

EROL

Başvurucu

:

7. Şakir

ÇELİK

Vekili

:

Av. Fikret

DURAK