Rifat İnamlık Başvurusu (B. No: 2022/30428)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru; idari işlemin iptali talebiyle açılan davada uyuşmazlığın esasına etkili iddiaların karşılanmaksızın karar verilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Bireysel Başvuru Süreci

2. Başvurucunun Muğla ili, Milas ilçesi, Kazıklı Mahallesi 560 parsel sayılı taşınmaz önünde ruhsatsız olarak dolgu alanı ve ön kısımda iskele yaptığı 4/11/2020 tarihli yapı tatil zaptıyla tespit edilmiş ve yapı Milas Belediye Başkanlığınca (İdare) mühürlenmiştir.

3. Belirtilen işlem sonrasında I. sınıf A grubu yapı olarak değerlendirilen toplamda 324,86 m²'lik ruhsatsız imalatlar için 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca yapı sahibi başvurucuya 11.662,99 TL nispi idari para cezası ile aynı Kanun uyarınca 101.106,18 TL idari para cezası verilmiştir. Yine Kanun uyarınca ruhsatsız yapının yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda olması nedeniyle ruhsatlandırılamayacağından yapı sahibi tarafından bir ay içinde yıkımına/kaldırılmasına aksi takdirde yıkımın belediye tarafından gerçekleştirileceğine dair Milas Belediye Encümeninin (Encümen) 5/11/2020 tarihli kararı (işlem) tesis edilmiştir.

4. Başvurucu, anılan işlemin iptali istemiyle Muğla 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 30/11/2020 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde alana dolgu yapılmasının söz konusu olmadığını, belirtilen iskelenin eskiden bu yana mevcut olduğunu ve iskeleye sadece tadilat yapıldığını iddia etmiştir. Ayrıca iskelenin ruhsatlandırılabilecek yapılardan olduğunu ileri sürmüştür. Uyuşmazlığı inceleyen Mahkeme 17/9/2021 tarihinde dava konusu işlemin 101.106,18 TL'lik para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptaline, ruhsatsız yapı yapılması nedeniyle 11.662,99 TL imar para cezası verilmesine ilişkin kısmı ile ruhsatsız yapının yıkımına yönelik kısmı yönünden davanın reddine karar vermiştir. Kararın ret gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Olayda, dosyadaki bilgi belge, görsel veriler ve ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden.

İmar Kanunu kapsamına giren bütün yapıların inşasına başlayabilmek için (26'ncı maddede belirtilen istisna dışında) belediye veya valiliklerden yapı ruhsatı veya tadilat yapı ruhsatı alınmasının mecburi kılındığı, her ne kadar davacı tarafından dolgu yapılmadığı, su seviyesinde meydana gelen değişiklikler nedeniyle idarece yanlış değerlendirmede bulunulduğu iddia edilmiş ise de 11/09/2020 tarihli yapı tatil zaptı ile tespit edilen dava konusu dolgu alanının etrafı taşla çevrilmek suretiyle oluşturulduğu, dolgu alanı ve iskelenin yapımları için ruhsat gerektiği ancak bu yapılara ilişkin herhangi bir ruhsat sunulamadığı,

bu yükümlülük yerine getirilmeden, ruhsat alınmadan yapıya başlandığının tespiti halinde ise yaptırım uygulanmasının Kanun gereği olduğu, yapı niteliğindeki imalatların; kamuya ait alanda, yapılaşmaya yasaklanmış kıyı alanında, tamamen ruhsatsız olarak yapıldığı ve tamamlanmış ve kullanılır vaziyette olduğu, doğru yapı sınıfı grubu baz alınarak para cezasının hesaplandığı, İmar Kanunu'nun 32'nci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapının;

ruhsata bağlanma imkânının olmaması hâlinde, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasından itibaren başlayan bir aylık süre tanınmadan da yıkımına karar verilmesinin mümkün olduğu, dava konusu yapının ise kıyıda dolgu alanı ve deniz yüzeyinde iskele olduğu görülmektedir.

Bu durumda; ruhsat gerektirdiği hâlde ruhsatsız olarak yapılan yapının kıyıdan ilk yüz metrelik alan içerisinde yapılmış olması nedeniyle yapının ruhsata bağlanma imkânının bulunmadığı ve para cezasının mevzuat hükümlerine uygun olarak hesaplandığı anlaşıldığından, dava konusu işlemin yapı sahibi davacıya 11.662,99-TL nispî idarî para cezası verilmesine ve ruhsatsız yapının yapı sahibi tarafından bir ay içerisinde yıkımına/kaldırılmasına aksi takdirde yıkımın belediye tarafından gerçekleştirileceğine dair kısmında hukuka aykırılık görülmemiştir."

5. Başvurucu, kararın davanın reddine yönelik kısmına karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Başvurucu, istinaf dilekçesinde iskelenin ruhsatlandırılmasında yetkili ve görevli idarenin belediye olmayıp Muğla Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü (İl Müdürlüğü) olduğunu belirtmiştir. Bu kapsamda ruhsat almak için İl Müdürlüğüne yaptığı müracaatın dikkate alınmadığını ve bu hususun Mahkemece sonucunun beklenmediğini iddia etmiştir.

Ayrıca Mahkemeye keşif yapılması için talepte bulunmasına karşın bu hususun değerlendirilmediğini öne sürmüştür. İzmir Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi (Daire) 8/2/2022 tarihinde verdiği kararla istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, kararın kaldırılmasını gerektirecek yasal bir sebep bulunmadığı tespitiyle başvurunun reddine kesin olarak karar vermiştir.

6. Başvurucu, yargılamadan bağımsız olarak 7/7/2021 tarihinde reaktif amaçlı iskele yapılması için gerekli işlemlerin yapılmasını İl Müdürlüğünden talep etmiştir. Anılan talep üzerine oluşturulan komisyon 9/3/2022 tarihli kararı ile başvurucunun talebini onaylı dolgu alanı imar planının bulunmaması ve talep konusu iskelenin izinsiz dolgu alanı sınırına konumlandırıldığı gerekçesiyle reddetmiştir.

7. Başvurucu, nihai hükmü 22/2/2022 tarihinde öğrendikten sonra 15/3/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

B. Ceza Yargılaması Süreci

8. Milas Belediye Başkanlığı Yapı Kontrol Müdürlüğünce 14/7/2020 tarihinde Milas ilçesi, Kazıklı Mahallesi 560. parsel önü deniz içinde başvurucu tarafından ruhsatsız yapı yapıldığı iddiasıyla Milas Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmuştur. Açılan davada Milas 1. Asliye Ceza Mahkemesi bilirkişi incelemesi yaptırmış ve bilirkişi raporunda uyuşmazlığa konu yerin II. Derece Arkeolojik Sit Alanı sınırları içinde kaldığı rapor edilmiştir. Milas 1. Asliye Ceza Mahkemesi 18/10/2022 tarihli kararla başvurucunun üzerine atılı suçu işlediği sabit olduğundan hapis ve adli para cezası ile cezalandırılmasına ancak hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Anılan karara yapılan itirazın reddi üzerine hüküm kesinleşmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

9. Başvurucu; uyuşmazlığa konu iskeleye ruhsat alınmasının mümkün hâle geldiğini, ruhsat başvurusunda bulunduklarını ve ruhsat işlemlerinin devam ettiğini iddia etmiştir. Ayrıca mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi taleplerinin karşılanmadığını ve silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğini vurgulamıştır. Son olarak Mahkemece hukuk kurallarının hatalı yorumlandığını ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

10. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüş yazısında; başvurucunun temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca konuyla ilgili olarak İdareden temin edilen görüş ve ilgili belgelerin başvurucunun şikâyetlerine ilişkin olarak yapılacak incelemede dikkate alınmak üzere sunulduğu ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

11. Başvurucunun şikâyetleri adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı yönünden incelenmiştir.

12. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın denetlenmesini amaçlamaktadır. Mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi zorunludur.

Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi de gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmamaktadır.

Karar gerekçesinin belirtilen unsurları taşıması, yargılamanın adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun şekilde yürütülüp yürütülmediğinin taraflarca öğrenilmesini sağladığı gibi ayrıca demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesini sağlamak için de gereklidir (bazı eklemeler ve farklılıklarla birlikte bkz. Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §§ 31-34).

13. Diğer taraftan kanun yolu incelemesi yapan mercinin yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya aynı atıfla kararına yansıtması kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterli görülebilir. Bununla birlikte ilk derece mahkemesince karşılanmayanancak ilk defa kanun yolu merciine ileri sürülebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazların kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açabilir (bazı eklemeler ve farklılıklarla birlikte bkz. Mehmet Yavuz [1. B.], B. No: 2013/2995, 20/2/2014, § 51).

14. Başvurucu; ruhsatsız olarak denizde dolgu ve deniz yüzeyinde iskele yapıldığından bahisle tarafına kesilen idari para cezası ile aykırılıkların ruhsat verilemeyecek türden olması nedeniyle yıkımına ilişkin olarak tesis edilen encümen kararına karşı iptal davası açmıştır.

15. Mahkeme, ruhsat gerektirdiği hâlde ruhsatsız olarak yapılan yapının kıyıdan ilk yüz metrelik alan içinde yapılmasını gerekçesine dayanak alarak yapının ruhsata bağlanma imkânının bulunmadığını belirtmiş ve bu kapsamda yerinde keşif yapılmasına gerek duymamıştır. Mahkeme; bu sonuca ulaşırken 11/9/2020 tarihli yapı tatil zaptı ile tespit edilen hususları veri kabul ederek ruhsat gerektirdiği hâlde ruhsatsız olarak yapılan yapının kıyıdan ilk yüz metrelik alan içerisinde yapılmış olması nedeniyle yapının ruhsata bağlanma imkânının bulunmadığına vurgu yapmıştır.

16. Bu durumda yapılan açık yargılama sonunda tarafların, davanın sonucuna etkili olabilecek tüm iddia ve savunmalarının tartışılarak verilen kararda hükme ulaşılması için yeterli gerekçe bulunduğu görülmektedir. Kanun yolu incelemesi sonucunda verilen kararda değerlendirme konusu hüküm ve gerekçenin uygun bulunduğu dikkate alındığında gerekçeli karar hakkına yönelik bir ihlal olmadığı sonucuna varılmıştır.

17. Açıklanan nedenlerle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Yıldız SEFERİNOĞLU Kenan YAŞAR Metin KIRATLI Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR Başvurucu : Rifat İNAMLIK Vekili : Av. Ali Rıza BATMAZOĞLU