Seyithan Özel Başvurusu (B. No: 2022/88337)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, mahkemenin iç işleyişinden kaynaklı aksaklıklar sebebiyle hatalı kabule dayanılarak istinaf başvurusunun süre yönünden reddine karar verilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu hakkında, daha öncesinde aralarında alacak meselesi olan mağdur ile olay günü yaşadığı tartışma sonucu yaralama suçunu işlediği iddiasıyla kamu davası açılmıştır. Davaya bakan Diyarbakır 9. Asliye Ceza Mahkemesi (Mahkeme) tarafından yapılan yargılama sonucunda başvurucunun hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Bahse konu karar, başvurucuya 23/12/2021 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu ise müdafii aracılığıyla 4/1/2022 tarihinde kararı istinaf etmiştir.

3. Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi (Ceza Dairesi) başvurucunun istinaf talebini süre yönünden reddine dair 10/5/2022 tarihinde karar vermiştir. Ceza Dairesi kararının gerekçesi şöyledir:

"...ilk derece mahkemesi kararının 23/12/2021 tarihinde duruşmalarda müdafii ile temsil edilmeyen başvurucuya tebliğ edildiği, bu süreden itibaren 7 günlük istinaf süresinin işlemeye başladığı, kovuşturma aşamasında başvurucuyu temsil etmeyen başvurucu müdafiinin 7 günlük süreden sonra 4/1/2022 tarihinde verdiği dilekçe ile istinaf başvurusunda bulunduğu, buna göre başvurunun süresinde olmadığı anlaşıldığından..."

4. Başvurucu tarafından Ceza Dairesinin kararına itiraz edilmiştir. Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi yapılan itirazı reddetmiştir. Böylece karar kesinleşmiştir.

5. Öte yandan yapılan harici nüfus kaydı sorgulaması ile başvurucunun 16/8/2023 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir. Bunun üzerine bireysel başvuruya mirasçıların devam edip etmeyeceğinin on beş gün içinde bildirilmesi hususunu içeren 10/4/2025 tarihli müzekkereler başvurucunun mirasçılarına gönderilmiştir. Başvurucunun mirasçıları tarafından anılan müzekkerelere ilişkin tebligatlar yapılmış olmasına rağmen herhangi bir cevap verilmemiştir.

II. DEĞERLENDİRME

6. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

7. Anayasa Mahkemesi, Elberan Vural ve diğerleri kararından itibaren bir başvurucunun bireysel başvuru tarihinden sonra ölmesi hâlinde varsa vekiline, yoksa tespit edilen mirasçılarına bireysel başvuruya devam edip etmeyeceklerini tebligat yoluyla sormaya başlamıştır. Bununla birlikte anılan karar sonrasındaki sürecin, Anayasa Mahkemesinin temel hak ve özgürlüklerin kamu makamlarınca ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvuruları inceleme görevini mevcut yoğun iş yükü karşısında yerine getirmesinde birtakım sorunlara yol açtığı gözlemlenmektedir. Bu nedenle Elberan Vural ve diğerleri kararının gelinen aşama itibarıyla yeniden değerlendirilerek geliştirilmesi gerektiği kanaatine varıldığı belirtilmelidir (Abdurrahman Beycur ve diğerleri [GK], B. No: 2023/76490, 31/7/2025, § 38).

8. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 49. maddesinin (7) numaralı fıkrası ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 84. maddesi uyarınca ilgili usul kurallarının, bireysel başvurunun niteliğine uygunluğu yönünden Anayasa Mahkemesince ayrı ayrı değerlendirildiği belirtilmelidir.

Bu bağlamda kişiler ile idare arasındaki uyuşmazlıklarda uygulanan ve bireysel başvurunun niteliğe uygun olduğu değerlendirilen 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 26. maddesinin esas alınması ve bir başvurucunun bireysel başvuru tarihinden sonra ölmesi hâlinde bu kişi yönünden başvurunun işlemden kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı sonucuna varılmalıdır.

Bunun yanında vefat etmiş olan başvurucunun mirasçısı olduğunu bilgi ve belgeleriyle ispat eden kişiler yönünden ise makul bir süre içinde bireysel başvuruyu takip etme iradesini ortaya koymaları hâlinde başvurunun incelenmesine devam edileceği kaydedilmelidir. Bu kapsamda bireysel başvuru yapıldıktan sonra ölen bir başvurucunun mirasçılarının başvuruyu devam ettirme yönündeki taleplerini Anayasa Mahkemesine iletme yükümlülüğünün kendileri üzerinde olduğu kaydedilmelidir.

Öte yandan Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde başvurucunun bireysel başvuru tarihinden sonra ölmesi durumunda dahi başvurunun incelenmeye devam edilebileceği vurgulanmalıdır (Abdurrahman Beycur ve diğerleri, § 39).

9. Somut olayda başvurucu, başvuru sonrası ölmüş; başvuruya mirasçılar tarafından devam edilip edilmeyeceğinin bildirilmesi için başvurucunun mirasçılarına gönderilen bildirimlere ilişkin tebligatlar mirasçılara tebliğ edilmiş ancak başvurucunun mirasçıları verilen süre içinde başvuruya devam etme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemiştir.

10. Tüm bu tespitler ışığında bireysel başvuru tarihinden sonra vefat ettiği anlaşılan başvurucu yönünden başvurunun işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekir. Mirasçılarının makul bir süre içinde bireysel başvuruyu takip etme iradesini ortaya koymaları hâlinde ise başvurunun incelenmesine devam edileceği kaydedilmelidir. Ayrıca somut olayda İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereğince başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli kılan nedenlerden birinin bulunmadığı da belirtilmelidir.

11. Açıklanan gerekçelerle başvurunun işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Ömer ÇINAR Metin KIRATLI Raportör : Alperen KONAK Başvurucu : Seyithan ÖZEL