Tahsin İşlekel Başvurusu (B. No: 2020/17435)

I. BAŞVURUNUN

ÖZETİ

1. Başvuru; ceza infaz kurumunda gerçekleştirilen detaylı

arama uygulaması, sosyal ve kültürel faaliyetlere sınırlama getirilmesi ile bu

uygulamalara yönelik itirazın reddi nedeniyle maddi ve manevi varlığın

korunması hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs

suçundan müebbet hapis cezası hükümlüsü olarak Marmara 7 Numaralı L Tipi Kapalı

Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) bulunmaktadır. Kurum bünyesinde, her açık görüş

sonrası mahpuslar detaylı aramaya tabi tutulmaktadır. Başvurucu söz konusu

uygulamanın kaldırılması istemiyle Silivri İnfaz Hâkimliği nezdinde talepte

bulunmuştur (Başvurucunun aynı talep dilekçesinde sosyal ve kültürel

faaliyetler kapsamındaki talepleri yargı makamlarınca değerlendirmeye konu

edilmiş ise de başvuru süreci ile incelemenin kapsamı -bkz. §§ 6, 8- dikkate

alınarak anılan talebe ilişkin hususlar detaylandırılmamıştır.). Başvurucu,

talep dilekçesinde aramanın gerçekleşme şekline/personelin edimine dair bir

itiraz ileri sürmemiş; uygulamanın gerekli olmadığına, detaylı arama

yapılmasının şartlarının oluşmadığına dikkat çekmiştir.

3. İnfaz Hakimliği konuya ilişkin olarak Kurumdan bilgi

ve belge talebinde bulunmuştur. Kurum 26/2/2020 tarihli yazıda; Kurum

bünyesinde Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY)

üyeliği suçundan tutuklu/hükümlü çok sayıda mahpus bulunduğunu ve bu kişilerin

örgütsel haberleşme, talimat alma gibi güvenlik zafiyeti oluşturabilecek

eylemlerinin ve örgütsel provokasyonlarının önlenmesi, dış dünya ile olan

örgütsel bağlarının takip edilmesi, yasaklı eşyaların içeri alınmasının önüne

geçilmesi bağlamında arama faaliyetlerinin kritik önem taşıdığını

vurgulamıştır. Ayrıca 2019 yılında Kurum içi güvenliği tehlikeye atan 55

vakanın gerçekleştiğini, Kurum personelinin ve mahpusların güvenliğini ve Kurum

düzenini sağlamak adına söz konusu uygulamanın yapıldığını açıklamıştır. Son

olarak söz konusu uygulama için ayrıca bir karar almadığını, 13/12/2004 tarihli

ve 5275 sayılıCeza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ve ilgili

mevzuat çerçevesinde aramaların gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Bakırköy

Cumhuriyet Başsavcılığı 24/2/2020 tarihli mütalaasında Kurumun uygulamayı 5275

sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirdiğini, bu nedenle talebin reddi

gerektiğini ifade etmiştir.

4. İnfaz hâkimliği 9/3/2020 tarihli kararı ile

başvurucunun talebini reddetmiştir. Gerekçede; Kurum tarafından güvenlik ve

örgütsel faaliyetlerin önlenmesi saikiyle (bkz. § 3) uygulama yapıldığı,

keyfîliğin söz konusu olmadığı, ayrıca aramaların insan onuruna saygının esas

alınarak, kimsenin göremeyeceği şekilde, mahpusların hemcinsi olan

görevlilerce, 5275 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği ifade

edilmiştir. Başvurucunun,ilk talep dilekçesindeki iddialara benzer hususları

ileri sürerek Silivri Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde karara karşı yaptığı itiraz

8/5/2020 tarihinde reddedilmiştir.

5. Başvurucu, nihai hükmü 20/5/2020 tarihinde

öğrenmesinin ardından 10/6/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

6. Anayasa Mahkemesi 14/7/2021 tarihli kararı ile adli

yardım talebini geçici olarak kabul ettiği başvurucunun adil yargılanma hakkı

ile maddi ve manevi varlığın korunması hakkına yönelik ihlal iddialarının kabul

edilemez olduğuna hükmetmiş; detaylı arama uygulamasına yönelik ihlali

iddiasının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

7. Başvurucunun adil yargılanma hakkı ile -kültürel

faaliyetlere katılma bağlamında- maddi ve manevi varlığın korunması hakkına

yönelik ihlal iddiaları hakkında 14/7/2021 tarihinde kabul edilemezlik kararı

verilmiş olup başvuru dosyası salt detaylı (çıplak) arama uygulamasından

kaynaklı ihlal iddiası bağlamında Bölüme sevk edildiğinden inceleme yalnızca

detaylı arama uygulamasına yönelik iddialar kapsamında gerçekleştirilmiştir.

8. Başvurucu özetle, ayda bir her açık görüş sonrası

ve/veya bayram gibi özel günlerde gerçekleşen görüşün ardından yapılan detaylı

arama uygulaması için 5275 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatın aradığı koşulların

oluşmadığını ve belirli aralıklarda tekrar eden uygulamanın insan onuru ile

bağdaşmadığını belirterek ihlal iddiasında bulunmaktadır. Adalet Bakanlığı

tarafından sunulan görüşte olaya ilişkin sürece detaylı olarak yer verilmiş,

konuya ilişkin insan hakları yargısı içtihadı hatırlatılmış ve değerlendirme

yapılırken bu hususların dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında, başvuru formundaki iddialarını

yinelemiştir.

9. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan,

maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkına saygı gösterme yükümlülüğü

negatif yükümlülük olarak kamu otoritelerinin kişilerin fiziksel ve ruhsal

olarak zarar görmelerine neden olmamalarını gerektirdiği gibi ayrıca pozitif

yükümülük olarak devlete kişilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle

bağdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz bırakılmalarını engelleyecek

tedbirler alma ödevi yüklemektedir.Tutuklu ve hükümlüler ceza infaz kurumu

yönetiminin sorumluluk ve kontrolüne tabidir. Çıplak arama yapılması hükümlü ve

tutuklular açısından tek başına Anayasa'nın 17.maddesini ihlal eden bir durum

olarak değerlendirilemez. Nitekim bu tür bir aramayla ceza infaz kurumlarının

güvenliğinin sağlanması, hükümlü ve tutukluların kurum içinde kendilerine,

diğer hükümlü/tutuklara ve infaz koruma memurlarına zarar verecek veya suç

oluşturacak uyuşturucu maddelerin, kesici ve delici aletlerin sokulmasının

engellenmesi amaçlanmaktadır. Bununla birlikte çıplak arama usulü ve sıklığı

ihlale yol açabilir. Ceza infaz kurumlarında bulunan tüm hükümlü ve tutuklular,

Anayasa'da düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak

sahiptir. Ancak tutulmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve

disiplinin temini gibi ceza infaz kurumunda güvenliğin sağlanmasına yönelik

kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması durumunda hükümlü ve tutukluların

sahip oldukları haklar ölçülülük ilkesi gözardı edilmeden sınırlandırılabilir.

Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının

kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en

son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi

gerekmektedir.Müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup

olmadığı incelenirken derece mahkemelerinin kararlarında ortaya konulan

gerekçeler değerlendirilmeli ve müdahaleyi doğuran gerekçelerin inandırıcı bir

şekilde ortaya konulup konulmadığına ve müdahalenin ölçülülük ilkesine uygun

olup olmadığına bakılmalıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293,

17/7/2014; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015; Serdar

Avci, B. No: 2015/19474, 9/1/2020; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek,

B. No: 2013/8137, 20/4/2016; S.D. B. No: 2013/3017, 16/12/2015; Turan

Günana (5), B. No: 2013/5545, 15/12/2015; Ferhat Üstündağ, B. No:

2014/15428, 17/7/2018; Beşir Doğan, B. No: 2013/2335, 15/12/2015)

10. Başvurucu; formda yer alan beyanlarında çıplak arama

uygulamasının şartlarının oluşmadığına, uygulamanın gereksizliğine vurgu

yaparak ihlal iddiasında bulunmuştur. Başvurucu; uygulamanın gerçekleşme

biçimine, bir başka ifadeyle çıplak arama yapılırken ceza infaz kurumu

personelinin edimine, uygulama sırasında gördüğü muameleye, uygulamanın

gerçekleşme biçimine dair bir ihlal iddiasında bulunmamıştır. Özetle başvurucu,

uygulamanın varlığından ve bir gerekçesinin bulunmamasından yakınmıştır.

Dolayısıyla söz konusu detaylı ya da çıplak arama iddiasına dair kötü muamele

yasağı (fiziksel cebir, onur kırıcı davranış vb.) kapsamında bir asgari eşik

değerlendirmesi yapılması ileri sürülen iddialar bakımından mümkün

görünmemektedir. İleri sürülen iddialar ve somut olayın koşulları doğrultusunda

inceleme; Anayasa'nın 17.maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen maddi ve

manevi varlığın korunması hakkı kapsamında detaylı aramanın gerçekleşme

biçimine dair unsurlar yönünden değil çok sık, keyfî ve gerekmediği hâlde

yapılarak maddi manevi varlığı ihlal edici bir hâl alıp almadığı yönünden

yapılacaktır.

11. Detaylı arama uygulamasına dair müdahalenin dayanağı

olan 5275 sayılı Kanun'un 36. maddesinin kanunilik ölçütünü karşıladığı ve

infaz kurumunun güvenliğinin sağlanmasına yönelik meşru bir amacın bulunduğu

açıktır. Bu belirlemenin ardından müdahalenin demokratik toplum düzeninin

gereklerine uygun ve ölçülü olup olmadığı incelenecektir.

12. Alıntısı yapılan ilkeler çerçevesinde, öncelikle üst

araması gibi önlemlerin ceza infaz kurumlarının güvenliği için önemli bir

gereklilik olduğu, bu bağlamda çıplak üst araması yapılmasının tek başına

Anayasa'nın 17. maddesini ihlal eden bir duruma sebebiyet vermediğini

hatırlatmak gerekir. Kamu makamları süreçteki açıklamalarında öncelikle

başvurucunun tutulduğu kurumda FETÖ mensubiyeti veya terör örgütü bağlantılı

benzer suçlardan tutuklu ya da hükümlü olarak çok sayıda mahpus bulunduğunu

belirtmiş; bu mahpusların örgüt bağlantılarının izlenmesi, örgüt içi haberleşmelerinin,

örgütten talimat almalarının engellenmesi, provokasyonların ve güvenlik

zafiyetinin önüne geçilmesi amacıyla detaylı arama uygulamasının

gerçekleştirildiğini, bu uygulamanın 5275 sayılı Kanun çerçevesinde yapıldığını

ifade etmiştir.

13. Başvurucunun iddialarından ve kamu makamları

tarafından yapılan açıklamalardan, detaylı aramanın mahpusların belirli

aralıklarla -ayda bir- yakınlarıyla gerçekleştirdiği açık görüşme sonrasında

yapıldığı anlaşılmıştır. Açık görüş, mahpuslar ile ziyaretçilerinin maddi

olarak temas edebildiği(17/6/2005 tarihli ve 25848 saylı Resmî Gazete'de

yayımlanan Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında

Yönetmelik'in 13. maddesi) ziyaretlerdir. Bu bağlamda mahpusların ziyaretçileri

aracılığıyla kurum dışı ile temas kurmuş olduğu dikkate alındığında açık

görüşlerin kurum güvenliği açısından gerçekleştiği her seferde, güvenlik

tedbirleri bağlamında yeni bir durum (dışarıdan gelebilecek eşya, belge vb.

maddelere karşı kurum düzeninin ve asayişinin sağlanması adına tedbir alınması

gereken makul bir gerekçe) yarattığı yorumuna ulaşmak mümkündür.

14. Bu perspektiften söz konusu yeni durum gereği,

özellikle terör gibi belirli suçlardan tutuklu ya da hükümlü olan mahpusların

örgütle iletişimlerinin, talimat almalarının önlenmesi, örgüt bağlantılarının

tespiti suretiyle kurum güvenliğinin sağlanması adına detaylı aramaya tabi

tutulmasının keyfî ya da gerekçeden yoksun olduğu söylenemez. Ayrıca, terör

eylemlerine (iletişim, haberleşme vb. dâhil) karşı korunması gereken toplumsal

menfaat dikkate alındığında uygulamanın ceza infaz kurumunun özel koşullarında

ulaşılmak istenilen amaçla uyumlu olduğu ve bu bağlamda demokratik toplum

düzeninin gereklerine aykırı bulunmadığı değerlendirilmiştir. Diğer taraftan

keyfilik içermediği, makul bir dayanağı bulunduğu anlaşılan ve ayda bir

gerçekleştiği görülen uygulamanın zaman aralığı açısından da insan onurunu

rencide edici boyutlara ulaşacak sıklıkta yapıldığı ve ölçüsüz olduğu yorumunu

getirmek mümkün görünmemektedir. Ayrıca, bu yoruma, somut olayın (terör suçlusu

mahpusların yoğun olarak bulunduğu ve olumsuz örneklerin yaşandığı ceza infaz

kurumunun) aksi ileri sürülmeyen özel koşullarında ve başkaca bir husus ileri

sürülmeden sadece detaylı aramanın gereksiz, keyfi olduğu iddiası bağlamında

yapılan şikayete özgü bir değerlendirme sonucunda ulaşıldığının, detaylı arama

şikayetlerine ilişkin genel bir belirleme olmadığının altını çizmek

gerekmektedir.

15. Bu değerlendirmeler doğrultusunda detaylı arama

uygulamasının maddi ve manevi varlığın korunması hakkı yönünden bir ihlale yol

açmadığının açık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

16. Açıklanan gerekçelerle maddi ve manevi varlığın

korunması hakkınınihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Maddi ve manevi varlığın korunması hakkınınihlal

edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 24/5/2023 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

M. Emin KUZ

Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Tahsin İŞLEKEL Vekili : Av. Emre AKARYILDIZ