Ümit Arslan Başvurusu (B. No: 2020/33007)

I. BAŞVURUNUN

ÖZETİ

1. Başvuru, kolluk görevlilerinin fiziksel şiddet

uygulaması ve bu olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi

nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

2. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim

Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda ilgili

olaylar özetle şöyledir:

3. Van Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) başvurucu

hakkında 7/2/2013 tarihli ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi

Hakkındaki Kanun'a muhalefet suçundan soruşturma başlatmıştır.

4. Bu soruşturma kapsamında Van 1. Sulh Ceza Hâkimliği

9/11/2016 tarihli kararıyla başvurucunun ikametgâhında arama yapılmasına karar

vermiştir.

5. Bu karar doğrultusunda 10/11/2016 tarihinde

başvurucunun ikametgâhında arama yapılmış, akabinde başvurucu gözaltına

alınmıştır. Başvurucu 10/11/2016-18/11/2016 tarihleri arasında gözaltında

kalmıştır.

6. 10/11/2016 tarihli Arama Tutanağı'nda E.A. ve S.A.nın

refakatinde arama yapılan bazı materyallere el konulduğu belirtilerek ikametgâh

sahibine aramadan dolayı herhangi bir zarar görüp görmediği sorulmuş; S.A.

giriş kapısının zarar gördüğünü ve kırıldığını, başvurucu da herhangi bir

zararı olmadığını ifade etmiştir. Bu tutanağı başvurucu da imzalamıştır.

7. Başvurucu yapılan yargılama sonucunda beraat etmiştir.

Beraat kararı 2/11/2018 tarihinde kesinleşmiştir.

8. Başvurucu 5/12/2018 tarihinde Başsavcılığa sunduğu

dilekçe ile 10/11/2016 tarihinde yapılan arama esnasında kolluk görevlilerinin

sözlü ve fiziksel şiddetine maruz kaldığını iddia ederek şikâyetçi olmuştur.

9. Başvurucu; şikâyet dilekçesinde polislerin kapıyı

kırarak ayakkabılarıyla içeri girdiğini, polis kimliklerini ve mahkeme kararını

göstermediklerini, ailesine silah doğrultarak yarı çıplak hâldeyken kendisini

yaka paça dışarı attıklarını, dışarıda yere yatırarak eşi, çocukları,

kardeşleri ve diğer aile fertlerinin göreceği şekilde diz ve göğüs bölgesine

vurduklarını, küfrederek kendisine hakaret ettiklerini, darp ve cebir

raporlarıyla da sabit olan bu muamele nedeniyle yaralandığını, kolluk

kuvvetlerine direnmemesine rağmen eylemlerin zor kullanma yetkisinin ölçülülüğü

ve yerindeliğiyle bağdaşmadığını, darbedilmesinin insan onuruyla bağdaşmayan

muamele yasağı kapsamında olduğunu, olayda zamanaşımı engelinin söz konusu

olmadığını belirtmiştir. Ayrıca Arama Tutanağı'nın çelişkili olduğunu,

hazırunun kapının kırıldığına dair şerhine rağmen tutanakta kapının çalındığı

ve başvurucunun kapıyı açtığının belirtildiğini, kolluk kuvvetlerinin

uyguladığı şiddet ve darbın tutanaktaki bu çelişkiden dahi anlaşılacağını ifade

etmiş; şikâyet dilekçesine doktor raporunu eklemiştir. Başvurucu; S.A., E.A.

(aramada hazır bulunan kişiler) ve G.A.nın tanık olarak dinlenmesini, Van Bölge

Eğitim ve Araştırma Hastanesine yazı yazılarak tüm tıbbi tetkik ve kayıtların

istenmesini talep etmiştir.

10. Başvurucu hakkında gözaltına alınması sonrasında Van

Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesinde düzenlenen 10/11/2016 tarihli raporda

başvurucunun sağ göğüs altında birkaç bölgede kızarıklık, sağ diz altında

muhtemel darba bağlı şişlik ve 2 cm'lik kızarıklık görüldüğü belirtilmiştir.

11. Başsavcılık, başvurucunun şikâyeti üzerine soruşturma

işlemlerine başlamıştır. Bu kapsamda başvurucunun kolluk görevlilerinin

şiddetine maruz kaldığını ileri sürdüğü 2016 tarihli soruşturmaya ilişkin

olarak Arama Tutanağı başta olmak üzere ilgili evrakı temin ederek dosyaya

eklemiştir.

12. Başsavcılık topladığı bilgi ve belgeler ışığında

24/6/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Başsavcılığın

kararı şöyledir:

"... Yukarıda açık kimlik ve adres

bilgileri yazılı müşteki vekilinin, C.Başsavcılığımıza sunduğu dilekçesinde;

olay tarihinde müvekkili hakkında yapılan tahkikat sırasındaki yakalama ve

arama emrinin infazı sırasında darp edildiği ve ikametine zarar verildiğini

beyanla şikayetçi olması üzerine Cumhuriyet Başsavcılığımız tarafından

soruşturmaya başlanılmış ise de; müştekinin iddia konusu eylemlerinin soyut ve

genel beyan mahiyetinde bulunduğu ve dosya arasında mevcut tutanağın hazirunlar

ile birlikte imzalandığı ve tutanak konusu olaydan 2 yıl sonra söz konusu

iddialara bulunulduğu, bu haliyle atılı suçun işlendiğine dair yeterli delil

elde edilemediği anlaşılmakla … kamu adına kovuşturmaya yer olmadığına karar

verildi."

13. Başvurucu, söz konusu karara itiraz etmiş; itiraz

dilekçesinde darp raporunun eklendiği dosyada iddiaların soyut olduğunun

söylenemeyeceğini, tutanağın imzalanmasına önem atfedilmesine rağmen

tutanaktaki çelişkinin gözardı edildiğini, işkence suçu yönünden zamanaşımının

söz konusu olmadığını, işkence suçu yönünden iki yıl gibi kısa sayılan bir

süreyi gözönünde bulundurarak kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesinin

hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

14. Başvurucunun itirazını değerlendiren Van 2. Sulh Ceza

Hâkimliği 3/9/2020 tarihinde Başsavcılığın kararını usul ve kanuna uygun

bularak itirazı reddetmiştir. İtirazın reddine dair kararın ilgili kısmı

şöyledir:

"...Tüm dosya kapsamı birlikte

değerlendirildiğinde; arama tutanağında şikayetçinin herhangi bir zararının

bulunmadığını beyan ettiği, olay tarihinde alınan şikayetçi beyanlarında; arama

sırasında herhangi bir darp, cebir veya işkence iddiasında bulunulmadığı

anlaşılmakla, yapılan soruşturma kapsamında yeterli araştırma sonucunda

delillerin toplandığı, gerekçeli olarak hukuki nitelendirmelerin yapıldığı,

Cumhuriyet Başsavcılığının kovuşturmaya yer olmadığına dair kararındaki

gerekçenin yerinde olduğu, hakimliğimizce de soruşturmanın genişletilmesine

gerek görülmediği, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda usul ve kanunu

aykırılık bulunmadığı değerlendirilerek müşteki vekilinin itirazının reddine… [karar verilmiştir.]"

15. Başvurucu, kararı 11/9/2020 tarihinde öğrendikten

sonra 12/10/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

II. DEĞERLENDİRME

16. Başvurucu; kolluk görevlilerinin fiziksel ve sözlü

şiddet niteliğindeki fiillerine maruz kaldığını, bu kapsamda yürütülen

soruşturma sonunda yaralandığını tespit eden sağlık raporunun varlığına rağmen

eksik araştırmayla kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verildiğini, bu

karara karşı yaptığı itirazın yeterli gerekçe açıklanmadan reddedildiğini

belirterek kötü muamele yasağının, etkili soruşturma yükümlülüğünün, adil

yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Adalet

Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat

hükümlerinin, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

içtihatlarının dikkate alınması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık

görüşüne karşı beyanında başvuru dilekçesindeki iddialarını yinelemiştir.

17. Başvurucunun iddiaları kötü muamele yasağı kapsamında

incelenmiştir.

18. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

19. Kişilerin kendi tutumu kesin olarak zorunlu

kılmadıkça güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerince kişilere fiziksel güç

kullanılması ilke olarak Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal

etmektedir (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015,

§ 81). Gözaltı veya tutukluluk gibi bireyin devletin kontrolü altında bulunduğu

sırada bir yaralanma meydana gelmişse bu olaya ilişkin tatmin edici ve

inandırıcı bir açıklama getirme yükümlülüğü yetkili makamların üzerindedir (S.D.,

B. No: 2013/3017, 16/12/2015, §§ 89, 90; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek,

B. No: 2013/8137, 20/4/2016, § 95). Bunun sebebi bu tür olaylarda gerçekleşme

şartlarına ilişkin bilgilerin çoğunlukla yetkili makamların erişiminde

olmasıdır (Ferit Kurt ve diğerleri, B. No: 2018/9957, 8/6/2021, § 74).

20. Başvurucu, gözaltına alınmadan önce kolluk

görevlilerince yapılan arama işlemi sırasında kötü muameleye uğradığını ileri

sürmüş ve bu iddiasına ilişkin olarak arama işleminin gerçekleştirildiği gün

alınan doktor raporuna değinmiştir. Doktor raporunda başvurucunun sağ göğüs

altındaki birkaç bölgede kızarıklık, sağ diz altında muhtemel darba bağlı

şişlik ve 2 cm'lik kızarıklık görüldüğü belirtilmiştir. Başvurucunun kötü

muameleye maruz kaldığına ilişkin başvurusu üzerine yürütülen soruşturmada

Cumhuriyet savcısı, yaralanmanın kaynağıyla ilgili bir değerlendirmede

bulunmadan iddianın soyut olduğu gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar

vermiştir. Dolayısıyla başvurucunun yaralanması olayıyla ilgili olarak tatmin

edici ve inandırıcı açıklama getirme yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.

Anayasa Mahkemesinin Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında yasaklanan

muamelelerle ilgili değerlendirmelerine göre nasıl oluştuğu soruşturma

makamınca ortaya konulmayan yaraya neden olan muamele, insan haysiyetiyle

bağdaşmayan bir muamele olarak kabul edilebilir (bahsi geçen muamelelerle

ilgili ayrıntılı açıklamalar için birçok karar arasından bkz. S.D., §§ 84-88; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek, §§ 90-94). Bu

durumda insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi boyutu ihlal

edilmiştir.

21. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal

eder biçimde fiziksel ve ruhsal bir saldırıya uğranıldığına dair savunulabilir

bir iddia varsa bu iddia hakkında etkili bir soruşturma yürütülmelidir.

Yaralama olayının güç kullanmaya yetkili bir kamu görevlisinin kasıtlı eylemi

sonucunda meydana geldiğinin ileri sürüldüğü hâllerde ivedilikle bir ceza

soruşturması başlatılmalı; soruşturma, olaya karışmış olanlardan bağımsız

kişilerce yürütülmeli, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların

belirlenmesini sağlayabilecek bütün deliller toplanmalıdır. Dahası soruşturma

süreci gerektiği ölçüde kamu denetimine ve mağdurun erişimine açık tutulmalı,

soruşturma sonunda çabuk ve temelden yoksun sonuçlara dayanılmamalı, kullanılan

gücün ilgilinin davranışı nedeniyle mutlak surette gerekli olan bir güç

kullanımına karşılık gelip gelmediği ve orantılı olup olmadığı soruşturma

makamınca değerlendirilmelidir. Ayrıca soruşturmada makul bir özen ve süratle

hareket edilmelidir (sözü edilen ilkelerin yer aldığı örnek kararlar için bkz. Ali

Rıza Özer ve diğerleri, §§ 101-103; S.D., §§ 111-114; Veli

Saçılık (2), B. No: 2018/24614, 18/10/2022, § 16).

22. Somut olayda Başsavcılık, gözaltı sonrasında

düzenlenen raporda başvurucunun yaralandığına ilişkin birtakım tespitler

bulunmasına rağmen resen soruşturma başlatmamış; doktor raporuyla ilgili

herhangi bir değerlendirmede bulunmamış; arama işleminde görev alan polislerin

ifadesine başvurmamış, başvurucunun dinlenmesini istediği ve olay esnasında

orada bulunan tanıkları dinlememiştir. Bu nedenle insan haysiyetiyle

bağdaşmayan muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü

fıkrasında güvence altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının

maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

24. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesi, yeniden

soruşturma yapılması ve 100.000 TL maddi tazminat ile 100.000 TL manevi

tazminat ödenmesi talebinde bulunmuştur.

25. Başvuruda tespit edilen ihlalin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır.

Bu kapsamda kararın gönderildiği Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılması gereken

iş, yeniden soruşturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal

sonucuna ulaştıran nedenleri gideren ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun

yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018,

§§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019,

§§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949,

21/1/2021, §§ 93-100).

26. Başvurucuya manevi zararları karşılığında talebine

bağlı kalınarak net 100.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir. Başvurucu, maddi zarara ilişkin olarak bilgi/belge

sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan insan

haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi ve usul boyutlarının İHLAL

EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin insan haysiyetiyle bağdaşmayan

muamele yasağının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden

soruşturma yapılmak üzere Van Cumhuriyet Başsavcılığına (Sor. No: 2018/25349) GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucuya net 100.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

E. 446,90 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 19.246,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine

ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 18/4/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Yılmaz AKÇİL Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ümit ARSLAN Vekili : Av. Emrah BORAZAN